Drejtoria e të Ardhurave Publike (DAP). (DAP) po përgatit një ndryshim të madh në mënyrën e mbledhjes dhe kontrollit të të dhënave tatimore. Sistemi i e-faturës pritet të fillojë të zbatohet në mënyrë të detyrueshme dhe në faza gjatë vitit 2027, ndërsa përdorimi vullnetar pritet të nisë deri në fund të vitit 2026.
Lajmin e bëri të ditur drejtoresha e UJP-së, Elena Petrova, gjatë një paneli në kuadër të “Ohër 2026”, ku u diskutua për të ardhurat tatimore, hendekun tatimor, luftën kundër ekonomisë informale dhe forcimin e financave publike.
Sipas Petrova, deri në fund të vitit 2026 pritet të miratohet edhe ligji përkatës, ndërsa paralelisht duhet të përfundojë implementimi i infrastrukturës softuerike dhe harduerike të nevojshme për funksionimin e sistemit.
Çfarë ndryshon me e-faturën?
Një nga ndryshimet më të mëdha do të jetë mënyra se si DAP do t’i marrë dhe analizojë të dhënat.
Në vend që të mbështetet kryesisht në të dhëna të agreguara nga deklaratat tatimore, administrata tatimore do të ketë të dhëna të strukturuara për çdo faturë dhe çdo transaksion individual.
Kjo do të përfshijë të dhëna për shitësin, blerësin, produktet dhe shërbimet e faturuara, si dhe tregues të tjerë të rëndësishëm për tatimet.
Por ndryshimi më i madh është shpejtësia e qasjes në informacion.
Aktualisht, një pjesë e të dhënave tatimore merren pas përfundimit të muajit, tremujorit apo periudhës përkatëse tatimore. Me sistemin e e-faturës, informacioni do të jetë i disponueshëm për DAP në kohë reale, menjëherë pas lëshimit të faturës.
Kjo pritet të ndryshojë ndjeshëm edhe mënyrën e kontrolleve tatimore.
Më shumë kontrolle automatike dhe më pak hapësirë për fshehje
Sipas Petrova, një pjesë e kontrolleve do të mund të automatizohen dhe të integrohen drejtpërdrejt në proceset tatimore. Kjo do të mundësojë zbulimin më të shpejtë të gabimeve, mospërputhjeve dhe të dhënave të pasakta, qofshin ato të qëllimshme apo të paqëllimshme.
Të dhënat nga e-faturat do të mund të kryqëzohen edhe me informacionin që DAP tashmë merr nga bankat, Doganat, pajisjet fiskale dhe burime të tjera.
Në këtë mënyrë, administrata tatimore do të ketë mundësi më të mëdha për të analizuar rreziqet, për të zbuluar modele të pazakonta të transaksioneve, për të identifikuar lidhje mes kompanive dhe për të evidentuar transaksione të dyshimta.
Kjo do të thotë se kontrollet nuk do të mbështeten vetëm në verifikime të kryera pasi të jetë raportuar një problem, por gjithnjë e më shumë në analizën e të dhënave dhe identifikimin paraprak të rrezikut.
Petrova theksoi se digjitalizimi nuk do t’i eliminojë menjëherë përpjekjet për shmangie të tatimeve, por do ta ngushtojë ndjeshëm hapësirën për fshehjen e transaksioneve dhe do ta bëjë më të lehtë zbulimin e tyre.
UJP drejt një modeli të ri të kontrollit
Qëllimi është që DAP gradualisht të shndërrohet në një administratë tatimore që mbështetet më shumë te të dhënat, teknologjia dhe analiza e rrezikut gjatë marrjes së vendimeve dhe kryerjes së kontrolleve.
Me e-faturën, administrata do të ketë një pasqyrë shumë më të detajuar të qarkullimit ekonomik, ndërsa bizneset do të përballen me një sistem ku transaksionet dhe faturat do të jenë më të gjurmueshme.
Sistemi i ri pritet të nisë me përdorim vullnetar deri në fund të vitit 2026, ndërsa zbatimi i detyrueshëm do të bëhet në faza gjatë vitit 2027.