Ujërat nëntokësore në afërsi të deponisë së Jugohromit janë të ndotura deri në 100.000 herë më shumë sesa vlerat e lejuara të kromit gjashtëvalent, tregon studimi i përgatitur nga GIM për gjetjen e një zgjidhjeje të përhershme për këtë pikë të nxehtë industriale në vend. Mbi 7300 ton nga kjo mbeturinë jashtëzakonisht kancerogjene, e cila ruhet vetëm një kilometër nga fshati Jegunovc, kërcënojnë të ndotin përgjithmonë burimin e Rashçes dhe ta lënë Shkupin pa ujë të pijshëm të pastër. Mbeturinat industriale, të hedhura për dekada në një sipërfaqe prej 7.5 hektarësh, janë të tretshme në ujë, por pavarësisht kësaj, ato ende qëndrojnë të pasiguruara, shkruan Meta.mk

Deponia, e cila llogaritet ndër pikat e nxehta industriale në Maqedoni, ka 2.2 milion ton mbeturina të depozituara në periudhën nga viti 1963 deri në vitin 2016, nga të cilat rreth 7388 ton janë krom gjashtëvalent. Një katastrofë ekologjike është vetëm çështje kohe nëse nuk ndërmerren veprime urgjente për të zgjidhur përgjithmonë problemin. Deponia ndodhet vetëm 50 metra larg lumit Vardar dhe 80 metra larg akuiferi karstik që ushqen Rashçen, një burim uji i pijshëm me interes strategjik kombëtar, në zonën e saj të mbrojtjes. Ajo përmban një sasi të madhe mbeturinash të rrezikshme që treten lehtësisht në ujë, por pavarësisht kësaj, është e pambrojtur si në sipërfaqe ashtu edhe në thellësi.

Impianti i trajtimit të ujit i Ministrisë së Mjedisit, i cili supozohet të mbledhë dhe pastrojë ujërat nëntokësore, është i papërshtatshëm dhe nuk ka kapacitet të mjaftueshëm, ndërsa funksioni i sistemit të kullimit është i dyshimtë. Si rezultat, uji i ndotur nga deponia shpesh derdhet në lumin Vardar në sasi të mëdha, duke filluar nga 50 deri në 100 metra kub në ditë. Përqendrimet e kromit gjashtëvalent në ujërat nëntokësore arrijnë nga 10 deri në 500 miligramë për litër, dhe deri në 1.000 miligramë për litër në sistemin e kullimit, megjithëse vlerat e lejuara janë 0.01 miligramë për litër. Gjatë këtyre periudhave, si rezultat i përzierjes me ujërat nëntokësore, 40 deri në 70 kilogramë krom gjashtëvalent në ditë përfundojnë në lumin Vardar. Analizat e cilësisë së ujërave të lumit të kryera që nga viti 2019 tregojnë se në rrjedhën e Vardarit menjëherë pas deponisë, ka ndotje shtatë herë më të lartë me krom gjashtëvalent sesa sasitë e lejuara.

Profesori Trajçe Stafilov thotë se këto rezultate janë të pritshme, bazuar në testet e ujërave që janë kryer në afërsi të Jugohromit gjatë tridhjetë viteve të fundit. Ai thotë se aktualisht cilësia e ujit në Rashçe është e shkëlqyer dhe se duhet të merren të gjitha masat për të shmangur rrezikun e ndotjes.

“Askush nuk mund të thotë nëse ose kur mund të ndodhë që ujërat e kontaminuara me krom gjashtëvalent të arrijnë në burimet që ushqejnë Rashçen. Ne e dimë që ujërat e Sharsit kalojnë nën deponi dhe rreziku gjithmonë ekziston. Sidomos pasi kapaciteti i impiantit të trajtimit është shumë më i ulët se nevoja reale dhe sipas mendimit tim ky është investimi i parë dhe më urgjent që duhet bërë”, thotë Stafilov.

Advertisement

Studimi, megjithëse i përfunduar në vitin 2024, është përditësuar së fundmi pas paralajmërimit nga organizata e shoqërisë civile “Eko Svest” në lidhje me rrezikun e vonesës së gjetjes së një zgjidhjeje të përhershme për mbeturinat e rrezikshme në Jugohrom. Ana Çoloviq Leshoska, drejtoreshë ekzekutive e “Eko Svest”, thotë se Ministria e Mjedisit e ka pasur dokumentin për më shumë se një vit dhe ai analizon rreziqet dhe zgjidhjet për mbeturinat toksike, të cilat mbështeten nga matjet dhe analizat e ujërave përreth.