Lajme nga vendi
Ligji i Përfaqësimit Adekuat dhe të Drejtë: Fundi i Maskaradës së Identitetit Etnik (III)
Prof. Dr. sc. Jeton Shasivari
Nga perspektiva e njërit prej autorëve të Ligjit në ardhje të përfaqësimit adekuat dhe të drejtë, është e domosdoshme të thuhet qartë: ajo që për një dekadë u quajt “balancues”, në thelb ishte një deformim i rëndë i rendit kushtetues dhe i standardeve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. Administrata publike u shndërrua në një skenë ku identiteti kombëtar nuk respektohej, por tregtohej.
Praktika e ashtuquajtur e “balancuesit” prodhoi një realitet juridikisht të papranueshëm: deklarime arbitrare të përkatësisë kombëtare, pa asnjë kriter objektiv për parandalimin e deklarimeve të tilla. Kjo jo vetëm që cenoi parimin kushtetues të përfaqësimit adekuat dhe të drejtë, por krijoi një sistem që binte ndesh me vetë thelbin e të drejtës ndërkombëtare për liritë themelore, veçanërisht me parimin e vetëidentifikimit të lirë dhe vullnetar.
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese për shfuqizimin e këtij mjeti dixhital nuk ishte thjesht eliminim i tij, por një ndërhyrje për të rikthyer rendin kushtetues dhe për të ndalur një praktikë që kishte marrë përmasa të abuzimit sistemik. Ai vendim konfirmoi se imponimi me ligj i deklarimit të përkatësisë kombëtare është në kundërshtim me standardet ndërkombëtare dhe kushtetuese.
Zgjidhja e re ligjore përfaqëson një ndërhyrje të domosdoshme dhe të justifikuar sipas testit të trefishtë të jurisprudencës ndërkombëtare: qëllimi legjitim, nevoja e arsyeshme dhe proporcionaliteti. Ligji në ardhje garanton pa ekuivok të drejtën e çdo individi për vetëidentifikim të lirë, përfshirë edhe të drejtën për të mos deklaruar përkatësinë kombëtare. Kjo është plotësisht në përputhje me standardet e vendosura nga instrumentet ndërkombëtare dhe praktika e organizatave ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, ku theksohet se përkatësia kombëtare është një çështje e ndjenjës personale dhe nuk mund të imponohet si detyrim nga ana e shtetit.
Por, ndryshe nga sistemi i mëparshëm, ligji në ardhje nuk lejon që kjo liri të shndërrohet në mjet abuzimi. Pikërisht këtu ndërtohet balanca kushtetuese: deklarimi mbetet i lirë, por përdorimi i tij në kontekste të caktuara juridike, si punësimi publik, mund t’i nënshtrohet kritereve objektive. Këto kritere, të lidhura me dokumentet personale të qytetarëve si emri personal i regjistruar në letërnjoftim ose dokument tjetër publik, nuk synojnë të përcaktojnë identitetin e individit, por të funksionojnë si indikatorë administrativë për të parandaluar abuzimin nga deklarimi arbitrar.
Ky model është në përputhje me parimin e proporcionalitetit: ndërhyrja është minimale, e kufizuar vetëm në rastet kur ekziston rreziku real për abuzim dhe nuk e prek thelbin e së drejtës për vetëidentifikim. Për më tepër, garantohet e drejta për mjet juridik efektiv, nëpërmjet ankesës dhe padisë duke respektuar standardet e një procesi të drejtë.
Pra, ndryshe nga “balancuesi”, i cili pranonte çfarëdo deklarate të përkatësisë kombëtare, duke lejuar abuzimin nga deklarimi arbitrar, ligji në ardhje e fikson deklarimin e përkatësisë kombëtare me dokumentet personale të qytetarëve, meqë parasheh edhe pasoja ligjore, sepse sipas “balancuesit” nëse kandidati abuzonte me përkatësinë e tij kombëtare e fitonte vendin e punës (në shumë raste nga praktika, i njëjti kandidat paraqitej për shembull për tre vende pune në të njëjtin konkurs duke deklaruar tre përkatësi të ndryshme kombëtare sipas kllapave etnike të konkursit edhe atë: edhe maqedonas, edhe shqiptar edhe turk), ndërkaq, sipas ligjit në ardhje, nëse vërtetohet abuzimi nga deklarimi arbitrar, kandidati refuzohet për atë konkurs dhe i ndalohet të aplikojë në konkurs për tre muajt e ardhshëm.
Në aspektin kushtetues, kjo zgjidhje mbështetet drejtpërdrejt në Amendamentin V kushtetues, paragrafi 3 (v. 2001), ku përcaktohet se, dokumentet personale të qytetarëve të cilët flasin gjuhë zyrtare tjetër nga gjuha maqedonase, lëshohen në gjuhën maqedonase dhe alfabetin e saj, si dhe në atë gjuhë dhe alfabetin e saj në pajtim me ligjin. Ky Amendament kushtetues është operacionalizuar me Ligjin e përdorimit të gjuhëve (neni 12 parag. 3 dhe neni 13 parag. 2) si dhe me Ligjin e letërnjoftimit, ku vlen të theksohet se, duke filluar që nga Ligji i parë i letërnjoftimit i v. 1995 (neni 5) dhe aktualisht, emrat personal të qytetarëve krahas gjuhës maqedonase dhe alfabetit të saj çdoherë janë regjistruar edhe në gjuhën dhe alfabetin që e përdor qytetari.
Kjo qasje nuk është e re. Ajo ndërtohet mbi praktikën ekzistuese kushtetuese dhe ligjore, ku emrat personal dhe gjuha në dokumentet personale pasqyrojnë një formë të vetëidentifikimit pra, të përkatësisë etnike të qytetarit prandaj, ligji në ardhje nuk shpik kritere të reja, por i sistematizon dhe i përdor ato në mënyrë funksionale dhe të kontrolluar juridikisht.
Është thelbësore të kuptohet se ligji në ardhje nuk synon të përcaktojë identitete, por të vendosë kufij të qartë midis ushtrimit të një të drejte dhe abuzimit të saj.
Ligji në ardhje nuk ndërhyn në atë se: “çfarë deklaron se je”, por në atë se: “si e përdor atë deklarim” kur hyn në një marrëdhënie të punësimit publik.
Në fund, dilema nuk është më midis përfaqësimit dhe lirisë, por midis rendit kushtetues dhe kaosit që prodhoi “balancuesi”. Ligji në ardhje e mbyll këtë kapitull duke e rikthyer përkatësinë kombëtare aty ku e ka vendin: si një liri dhe e drejtë personale e pacenueshme, jo si monedhë për manipulim. Ai vendos një standard të ri: liria e vetëidentifikimit nuk mund të jetë mburojë për mashtrim dhe as justifikim për kapjen e institucioneve.
Kjo është vija ndarëse që ligji në ardhje nuk guxon ta lejojë më!
(Autori është profesor universitar i së drejtës kushtetuese në UEJL)
Lajme nga vendi
‘Fitonin’ 34 mijë euro me mallverzimeve gjatë shit-blerjes së veturave të konfiskuara
Drejtoria e Policisë Financiare ngriti kallëzim penal në Prokurorinë Themelore Publike në Shkup kundër personave N.I., B.G. në cilësinë e tyre si drejtues të personave juridikë, kundër dy personave juridikë, si dhe kundër pesë personave të punësuar në Agjencinë për Menaxhimin e Pasurisë së Sekuestruar F.A., G.A., P.K., F.J. dhe A.B., për shkak të ekzistencës së bazave të dyshimit për kryerjen e veprës penale “Keqpërdorim i procedurës për thirrjes publike, dhënie të kontratës së prokurimit publik ose partneritetit publik-privat” sipas nenit 275-c të Kodit Penal të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Të denoncuarit N.I. dhe B.G., si drejtues të dy personave juridikë, gjatë vitit 2021 me vetëdije dhe me qëllim të paracaktuar kanë shkelur rregulloret e procedurës për thirrje publike dhe dhënie të kontratës së prokurimit publik, me marrëveshje paraprake dhe veprime të koordinuara kanë shkelur konkurrencën në procedurën për shitjen e automjeteve të shkatërruara – skrap metali, të organizuar nga Agjencia për Menaxhimin e Pasurisë së Sekuestruar. Një person juridik u paraqit si konkurrent formal, dhe gjatë ankandit publik u paraqit një ofertë me një gabim teknik të qëllimshëm në një shumë monetare joreale, e cila i pengoi pjesëmarrësit e tjerë të vazhdonin më tej me ofertat.
Të pandehurit G.A., P.K. dhe F.J., si anëtarë të komisionit për zbatimin e procedurës, në kundërshtim me dispozitat ligjore të parashikuara në Ligjin për Menaxhimin e Pronës së Konfiskuar, Përfitimit Pasuror dhe Objekteve të Sekuestruara në Procedurën Penale dhe Kundërvajtje, dhe bazuar në një akt nënligjor dhe mendim ligjor të përgatitur nga A.B., me vetëdije ndihmuan në zbatimin e kësaj skeme të dakorduar dhe mundësuan lidhjen e një marrëveshjeje për shitjen e automjeteve të sekuestruara të shkatërruara si skrap metali midis Agjencisë për Menaxhimin e Pronës së Sekuestruar, të përfaqësuar nga F.A., dhe personit juridik të menaxhuar nga N.I., gjë që i mundësoi personit juridik të fitonte përfitim pasuror të paligjshëm në shumën prej 2.128.352 denarë.
Lajme nga vendi
Siljanovska: Balancuesi krijoi pushtet të korruptuar, ligjet duhet të miratohen me procedurë të rregullt
Presidentja Gordana Siljanovska Davkova sot deklaroi se heqja e balancuesit ishte e domosdoshme për shkak të rreziqeve korruptuese që i ka krijuar, duke theksuar njëkohësisht se çështjet e shtetësisi jorezidente, marrëdhëniet me Bullgarinë dhe politikat energjetike janë komplekse dhe duhet të zgjidhen përmes parimeve kushtetuese, debatit publik dhe respektimit të standarE madhee njerëzore dhe ekologjike.
Në një deklaratë për mediat pas hapjes së “Fundjavës për pastrim të përgjithshëm”, presidentja Gordana Siljanovska Davkova deklaroi se i a.q. balancuesi, në formatin që ka ekzistuar, në thelb çoi në korrupsion dhe kriminalizim.
Në lidhje me çështjen për shtetësinë jorezidente, ajo u përgjigj se zgjidhja duhet të miratohet përmes argumenteve.
“Çështja është komplekse. Ka vende ku ekziston shtetësia e dyfishtë, ka vende ku nuk ekziston. Sot të gjithë po përballemi me një eksod dhe mungesë të fuqisë punëtore, dhe po flasim për qenie njerëzore që kanë edhe të drejtën e jetës”, tha presidentja, duke shtuar se zgjidhjet duhet të merren pas një debati të gjerë publik dhe duke peshuar argumentet “pro” dhe “kundër”.
Lidhur me pritjet e saj për marrëdhëniet me qeverinë e re të Bullgarisë, Siljanovska Davkova deklaroi se pritjet duhet të drejtohen nga qeveria e re bullgare dhe kryeministri Rumen Radev, duke theksuar se populli bullgar pret stabilitet, reforma dhe luftë kundër korrupsionit dhe krimit.
Lidhur me kërkesat e organizatave joqeveritare për të vënë veton ndaj Ligjit për Burimet Minerale, presidentja theksoi se ato kanë një rol të rëndësishëm në shoqëri dhe meritojnë, siç e tha ajo, një “vend të gjelbër” në parlament.
Sipas saj, garancitë për mbrojtjen e mjedisit nuk përmbahen në këto ligje.
“Ato ligje, nëse keni parasysh Ligjin për burimet minerale, merren kryesisht me çështjet e energjisë. Ne kemi Kushtetutë, kemi edhe Ligj për mbrojtjen e mjedisit – ky është çelësi i qëndrimit ndaj këtyre ligjeve”, shtoi Siljanovska Davkova.
Ajo theksoi se shteti duhet të përgatitet njëkohësisht për sfidat e ardhshme energjetike dhe të kujdeset për natyrën.
Për ditë me radhë koalicioni VLEN ka ngritur intensitetit e aktivitetit publik duke paralajmëruër Kongresin e Bashkimit.
Sipas tyre e shtuna, do të kurorëzojë përpjekjet për unifikimin e faktorit politik shqiptar.
Koalicioni VLEN, nesër më 9 Maj – në Ditën e Evropës, do të mbajë Kongresin e bashkimit, ku 5 subjekte politike formalisht duhet të miratojnë vendimin për të vepruar si subjekt i vetëm politik në kuadër të bllokut politik shqiptar në vend. Në prag të Kongresit, VLEN doli me mesazhin se procesi i bashkimit ka qenë i gjatë dhe përplot me sfida politike, dyshime dhe tentativa për të parandaluar këtë process. Sipas VLEN-it, ky bashkim ka peshë historike dhe se ky është premtimi që VLEN ua dha shqiptarëve. Por, si e shohin qytetarët, këtë Kongres dhe këtë bashkim të VLEN-it?
“Çdo bashkim është i mirë. Madje unë kisha thënë se që të bashkohen të gjitha partitë”
“Edhe atë gajle do ia mbajë VLEN-it, unë jam plak”
“Më mirë me u bashkuar”
“Më mirë është. Deri tani Bilall Kasami ka punuar mirë. Jam i gëzuar”
“Mendoj se është mirë. Bilall Kasami duhet të jetë Kryetar”
“Është më mirë për shqiptarët. Cili të jetë Kryetar vet le ta vlerësojnë”
“Normalisht se është mirë. Sa më të bashkuar aq më mirë. Vet si do të vendosin organmet partiake, mendoj se Izeti do të ishte më mirë”
Pas Kongresit, VLEN, si pjesë e Qeverisë, do të duhet të përballet me shumë sfida që prekin drejtpërdrejtë qytetarët.
Situata ekonomike, migrimi i të rinjve, pozita e shqiptarëve, gjuha shqipe, eurointegrimet evropiane e shumë çështje tjera duhet që nga premtimet të shndërrohen në rezultate të prekshme./Tv Koha/
‘Fitonin’ 34 mijë euro me mallverzimeve gjatë shit-blerjes së veturave të konfiskuara
Siljanovska: Balancuesi krijoi pushtet të korruptuar, ligjet duhet të miratohen me procedurë të rregullt
KONGRESI I VLEN – QYTETARËT MIRËPRESIN BASHKIMIN!
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve
Azizi zbulon dyfytyrësinë e Ali Ahmetit: Ja vazali që e mbronte Gruevskin
Visar Ganiu ua uron Kurban Bajramin: Ju uroj që kjo festë e shenjtë t’ju sjellë paqe në zemër | VIDEO
