Lajme nga vendi
Martesat e hershme/ Fëmijëri e humbur, mundësi të mohuara
Martesat e hershme dhe bashkëjetesat joformale me të mitur në Maqedoni lënë pasoja serioze për fëmijët dhe familjet e tyre. Shpesh çojnë në ndërprerje të arsimit, rreziqe psikologjike dhe shëndetësore, marrëdhënie familjare të dëmtuara dhe varësi ekonomike. Mosha ligjore për martesë është 18 vjeç, me përjashtim nga 16 vjeç me leje gjykate, por në praktikë ekzistojnë edhe bashkëjetesa jashtëmartesore joformale. Varfëria, niveli i ulët arsimor dhe praktikat tradicionale janë arsyet kryesore, ndërsa institucionet, organizatat civile dhe ndërkombëtare përpiqen të parandalojnë dhe të luftojnë këto dukuri për të mbrojtur të miturit.
“Vajza ime ishte vetëm 15 vjeçe. Ishte nxënëse e shkëlqyer. Ajo u largua nga shtëpia, iku. Fillimisht jetoi në një bashkëjetesë joformale me të, e më pas e regjistruan edhe zyrtarisht martesën. Ishin të së njëjtës gjeneratë, të dy vetëm 15 vjeç kur nisën të jetojnë bashkë dhe nuk ishin të pjekur. Ne nuk lejuam, ishim të zemëruar”, thotë një nënë që iu kundërvu martesës së hershme të vajzës së saj dhe pranoi të flasë për Lokal Aktiv Vardar.
“Rastësisht morëm vesh se planifikonte të jetonte me të. Si prindër i thamë se ai nuk ishte për të dhe të largohej prej tij, por ajo ishte këmbëngulëse. Nuk komunikonte me ne”, vazhdon nëna.
“Për familjen e djalit ishte normale që të dy të mitur të jetonin bashkë. Më pas mes tyre nisën mosmarrëveshjet dhe u ndanë me vendim gjykate. Ai bërtiste dhe grindej kur e takonte në qytet, e keqtrajtonte psikologjikisht, ndërsa policia kërkoi që ai të mos i afrohej vajzës sime.
Vajza ime nga martesa e hershme ka humbur shumë në jetë. Para së gjithash, shkollën ku ishte nxënëse e shkëlqyer, ndërsa tani ka mbetur pa arsim të mesëm. Ka humbur edhe shoqërinë dhe rininë. U shmang nga të afërmit dhe miqtë. Edhe ne humbëm kontakt me shumë të afërm për këtë arsye.
Mendoj se duhet të ketë ligjërata nëpër shkolla, këshillim me psikologë, komunikim me të rinjtë dhe shkëmbim mendimesh. Kështu nuk do të ndodhnin këto gjëra, sepse është shumë e dëmshme”, dëshmon nëna.
Martesa në 16 vjeç vetëm me vendim gjykate
Kristina Stojçeva, avokate nga Sveti Nikole, shpjegon legjislacionin:
“Martesa rregullohet me Ligjin për Familjen, konkretisht neni 16, ku parashikohet se vetëm personat madhorë mbi 18 vjeç mund të martohen. Përjashtimisht lejohet martesë në moshën 16 vjeç, por përmes procedure të veçantë gjyqësore. Gjykata jep leje vetëm nëse plotësohen disa kushte: pjekuri fizike dhe psikike, mendim pozitiv nga institucion shëndetësor dhe mbështetje profesionale nga Qendra për Punë Sociale. Konsideroj se rregullimi ligjor aktual është i mirë”, thotë ajo.
Nga UNICEF vlerësojnë se këto përjashtime krijojnë boshllëqe ligjore që mundësojnë martesat e hershme dhe shtrojnë pyetjen nëse të rinjtë mund të japin “pëlqim të lirë dhe të plotë”. Sipas tyre, kjo nuk është e mundur kur fëmijët nuk janë mjaftueshëm të pjekur.
Gjithashtu theksohet se organizma ndërkombëtarë si GREVIO dhe Komiteti për të Drejtat e Fëmijës kanë kërkuar forcimin e ligjeve dhe eliminimin e përjashtimeve për martesë nën 18 vjeç.
Masa kombëtare dhe detyrime ndërkombëtare
Qendrat për Punë Sociale, pas marrjes së informacionit për raste të tilla, zhvillojnë procedura këshilluese me të miturit dhe familjet e tyre. Përveç trajnimeve, kërkohet edhe pëlqimi i prindërve dhe vendimi i gjykatës.
Nga Ministria e Politikës Sociale theksojnë se është miratuar Plani Kombëtar për të Drejtat e Fëmijës (2025–2029), i cili parashikon ndryshime ligjore për ndalimin e plotë të martesave nën 18 vjeç, programe parandaluese dhe fushata ndërgjegjësimi.
Normat e BE-së kërkojnë mbrojtje të plotë të fëmijëve dhe vendosin 18 vjeç si moshë minimale për martesë.
Pasoja të rënda dhe mundësi të humbura
Ndërprerja e arsimit, humbja e mundësive, rreziqe shëndetësore dhe trauma emocionale janë pasoja të zakonshme. Psikologët paralajmërojnë për dëme serioze, ndërsa UNICEF thekson rreziqe të larta gjatë shtatzënisë tek vajzat e mitura.
Dhuna ekonomike dhe seksuale është gjithashtu e pranishme në këto raste, ndërsa varfëria dhe mungesa e arsimit mbeten faktorë kryesorë.
Statistikat tregojnë pabarazi të mëdha: 24% e grave nga familjet më të varfra janë martuar para moshës 18 vjeç, krahasuar me vetëm 2% nga familjet më të pasura.
Nevojitet parandalim dhe veprim i përbashkët
Të gjithë ekspertët bien dakord se parandalimi është çelësi. Edukimi në shkolla, roli i prindërve dhe fushatat publike janë thelbësore.
Koordinimi mes institucioneve – shkollave, policisë, gjykatave dhe organizatave – është i domosdoshëm për mbrojtjen e fëmijëve.
Martesat e hershme nuk janë problem privat, por shoqëror, që kërkon zgjidhje sistematike dhe afatgjata për të parandaluar përsëritjen e këtyre rasteve.
Autorë: Daniela Paneva* dhe Riste Panov* dhe lajmin e lexoni këtu
Lajme nga vendi
‘Fitonin’ 34 mijë euro me mallverzimeve gjatë shit-blerjes së veturave të konfiskuara
Drejtoria e Policisë Financiare ngriti kallëzim penal në Prokurorinë Themelore Publike në Shkup kundër personave N.I., B.G. në cilësinë e tyre si drejtues të personave juridikë, kundër dy personave juridikë, si dhe kundër pesë personave të punësuar në Agjencinë për Menaxhimin e Pasurisë së Sekuestruar F.A., G.A., P.K., F.J. dhe A.B., për shkak të ekzistencës së bazave të dyshimit për kryerjen e veprës penale “Keqpërdorim i procedurës për thirrjes publike, dhënie të kontratës së prokurimit publik ose partneritetit publik-privat” sipas nenit 275-c të Kodit Penal të Republikës së Maqedonisë së Veriut.
Të denoncuarit N.I. dhe B.G., si drejtues të dy personave juridikë, gjatë vitit 2021 me vetëdije dhe me qëllim të paracaktuar kanë shkelur rregulloret e procedurës për thirrje publike dhe dhënie të kontratës së prokurimit publik, me marrëveshje paraprake dhe veprime të koordinuara kanë shkelur konkurrencën në procedurën për shitjen e automjeteve të shkatërruara – skrap metali, të organizuar nga Agjencia për Menaxhimin e Pasurisë së Sekuestruar. Një person juridik u paraqit si konkurrent formal, dhe gjatë ankandit publik u paraqit një ofertë me një gabim teknik të qëllimshëm në një shumë monetare joreale, e cila i pengoi pjesëmarrësit e tjerë të vazhdonin më tej me ofertat.
Të pandehurit G.A., P.K. dhe F.J., si anëtarë të komisionit për zbatimin e procedurës, në kundërshtim me dispozitat ligjore të parashikuara në Ligjin për Menaxhimin e Pronës së Konfiskuar, Përfitimit Pasuror dhe Objekteve të Sekuestruara në Procedurën Penale dhe Kundërvajtje, dhe bazuar në një akt nënligjor dhe mendim ligjor të përgatitur nga A.B., me vetëdije ndihmuan në zbatimin e kësaj skeme të dakorduar dhe mundësuan lidhjen e një marrëveshjeje për shitjen e automjeteve të sekuestruara të shkatërruara si skrap metali midis Agjencisë për Menaxhimin e Pronës së Sekuestruar, të përfaqësuar nga F.A., dhe personit juridik të menaxhuar nga N.I., gjë që i mundësoi personit juridik të fitonte përfitim pasuror të paligjshëm në shumën prej 2.128.352 denarë.
Lajme nga vendi
Siljanovska: Balancuesi krijoi pushtet të korruptuar, ligjet duhet të miratohen me procedurë të rregullt
Presidentja Gordana Siljanovska Davkova sot deklaroi se heqja e balancuesit ishte e domosdoshme për shkak të rreziqeve korruptuese që i ka krijuar, duke theksuar njëkohësisht se çështjet e shtetësisi jorezidente, marrëdhëniet me Bullgarinë dhe politikat energjetike janë komplekse dhe duhet të zgjidhen përmes parimeve kushtetuese, debatit publik dhe respektimit të standarE madhee njerëzore dhe ekologjike.
Në një deklaratë për mediat pas hapjes së “Fundjavës për pastrim të përgjithshëm”, presidentja Gordana Siljanovska Davkova deklaroi se i a.q. balancuesi, në formatin që ka ekzistuar, në thelb çoi në korrupsion dhe kriminalizim.
Në lidhje me çështjen për shtetësinë jorezidente, ajo u përgjigj se zgjidhja duhet të miratohet përmes argumenteve.
“Çështja është komplekse. Ka vende ku ekziston shtetësia e dyfishtë, ka vende ku nuk ekziston. Sot të gjithë po përballemi me një eksod dhe mungesë të fuqisë punëtore, dhe po flasim për qenie njerëzore që kanë edhe të drejtën e jetës”, tha presidentja, duke shtuar se zgjidhjet duhet të merren pas një debati të gjerë publik dhe duke peshuar argumentet “pro” dhe “kundër”.
Lidhur me pritjet e saj për marrëdhëniet me qeverinë e re të Bullgarisë, Siljanovska Davkova deklaroi se pritjet duhet të drejtohen nga qeveria e re bullgare dhe kryeministri Rumen Radev, duke theksuar se populli bullgar pret stabilitet, reforma dhe luftë kundër korrupsionit dhe krimit.
Lidhur me kërkesat e organizatave joqeveritare për të vënë veton ndaj Ligjit për Burimet Minerale, presidentja theksoi se ato kanë një rol të rëndësishëm në shoqëri dhe meritojnë, siç e tha ajo, një “vend të gjelbër” në parlament.
Sipas saj, garancitë për mbrojtjen e mjedisit nuk përmbahen në këto ligje.
“Ato ligje, nëse keni parasysh Ligjin për burimet minerale, merren kryesisht me çështjet e energjisë. Ne kemi Kushtetutë, kemi edhe Ligj për mbrojtjen e mjedisit – ky është çelësi i qëndrimit ndaj këtyre ligjeve”, shtoi Siljanovska Davkova.
Ajo theksoi se shteti duhet të përgatitet njëkohësisht për sfidat e ardhshme energjetike dhe të kujdeset për natyrën.
Lajme nga vendi
KONGRESI I VLEN – QYTETARËT MIRËPRESIN BASHKIMIN!
Për ditë me radhë koalicioni VLEN ka ngritur intensitetit e aktivitetit publik duke paralajmëruër Kongresin e Bashkimit.
Sipas tyre e shtuna, do të kurorëzojë përpjekjet për unifikimin e faktorit politik shqiptar.
Koalicioni VLEN, nesër më 9 Maj – në Ditën e Evropës, do të mbajë Kongresin e bashkimit, ku 5 subjekte politike formalisht duhet të miratojnë vendimin për të vepruar si subjekt i vetëm politik në kuadër të bllokut politik shqiptar në vend. Në prag të Kongresit, VLEN doli me mesazhin se procesi i bashkimit ka qenë i gjatë dhe përplot me sfida politike, dyshime dhe tentativa për të parandaluar këtë process. Sipas VLEN-it, ky bashkim ka peshë historike dhe se ky është premtimi që VLEN ua dha shqiptarëve. Por, si e shohin qytetarët, këtë Kongres dhe këtë bashkim të VLEN-it?
“Çdo bashkim është i mirë. Madje unë kisha thënë se që të bashkohen të gjitha partitë”
“Edhe atë gajle do ia mbajë VLEN-it, unë jam plak”
“Më mirë me u bashkuar”
“Më mirë është. Deri tani Bilall Kasami ka punuar mirë. Jam i gëzuar”
“Mendoj se është mirë. Bilall Kasami duhet të jetë Kryetar”
“Është më mirë për shqiptarët. Cili të jetë Kryetar vet le ta vlerësojnë”
“Normalisht se është mirë. Sa më të bashkuar aq më mirë. Vet si do të vendosin organmet partiake, mendoj se Izeti do të ishte më mirë”
Pas Kongresit, VLEN, si pjesë e Qeverisë, do të duhet të përballet me shumë sfida që prekin drejtpërdrejtë qytetarët.
Situata ekonomike, migrimi i të rinjve, pozita e shqiptarëve, gjuha shqipe, eurointegrimet evropiane e shumë çështje tjera duhet që nga premtimet të shndërrohen në rezultate të prekshme./Tv Koha/

