Lajme nga vendi
Maqedonia me pothuajse 141 mijë raste me diabet, një e treta mbeten të padiagnostikuara
Diabeti mbetet një nga sëmundjet kronike me rritjen më të shpejtë të shekullit të 21-të, sipas Botimit të Njëmbëdhjetë të IDF Diabetes Atlas (2025). Sipas të dhënave, në vitin 2024, rreth 589 milionë të rritur jetonin me diabet në nivel global, që përfaqëson 11.1 për qind të popullsisë botërore të moshës 20 deri në 79 vjeç. Në Maqedoni, rreth 141 mijë njerëz jetojnë me diabet, që është 8.9 për qind e të rriturve, ose afërsisht çdo i njëmbëdhjeti qytetar i asaj moshe.
Atlasi tregon se rreth 43% e të rriturve me diabet në botë nuk janë të diagnostikuar. Kjo nënkupton se rreth 252 milionë njerëz jetojnë me diabet pa e ditur gjendjen e tyre, duke humbur mundësinë për ndërhyrje të hershme dhe parandalim të komplikimeve. Shtesë kësaj, 635 milionë njerëz kanë tolerancë të dëmtuar ndaj glukozës, ndërsa 488 milionë kanë glikemi të lartë esëll – gjendje që rrisin rrezikun për diabet të tipit 2 dhe sëmundje kardiovaskulare. Rreth një në pesë gra shtatzëna preken nga hiperglicemia gjatë shtatzënisë.
Diabeti është edhe një nga shkaqet kryesore të vdekjeve të parakohshme. Në vitin 2024, ai ishte përgjegjës për mbi 3.4 milionë vdekje mes të rriturve 20–79 vjeç – rreth 9.3% e të gjitha vdekjeve globale.
Atlasi tregon se barra ekonomike është po aq e madhe: shpenzimet direkte shëndetësore për diabetin për herë të parë kanë kaluar 1 trilion dollarë amerikanë, ose 12% të shpenzimeve të përgjithshme shëndetësore globale.
Edicioni i 11-të i Atlasit i kushton vëmendje të veçantë diabetit të tipit 1 në të gjitha grupmoshat. Në vitin 2024 vlerësohet se globalisht 9.1–9.5 milionë njerëz jetojnë me tip 1, prej tyre rreth 1.9 milionë janë fëmijë dhe adoleshentë nën 20 vjeç. Në kundërshtim me perceptimin e zakonshëm, shumica e personave me tip 1 (rreth 69%) janë të rritur të grupmoshës 20–59 vjeç. Në Evropë jetojnë rreth 2.7 milionë persona me tip 1 – numri më i lartë rajonal, falë mbijetesës më të gjatë dhe qasjes më të mirë në insulinë dhe kujdes.
Në Maqedoninë e Veriut rreth 938 vdekje në vit lidhen me diabetin
Sipas Atlasit, rreth 141 mijë persona në Maqedoni jetojnë me diabet – 8.9% e të rriturve. Prej tyre, rreth një e treta (afro 47 mijë) nuk e dinë se e kanë sëmundjen. Prevalenca e krahasuar është 7.4%, pak më poshtë mesatares evropiane prej 8%.
Sipas IDF, në vend jetojnë rreth 2.292 persona me diabet tip 1. Shpenzimet vjetore shëndetësore të lidhura me diabetin arrijnë në rreth 134 milionë dollarë amerikanë, ose rreth 953 dollarë për pacient, ndërsa vdekjet e lidhura me diabetin vlerësohen në afërsisht 938 raste në vit.
Sipas burimeve kombëtare, 112.000–135.000 persona janë të diagnostikuar me diabet: rreth 4.000 me tip 1, 40.000 me tip 2 në terapi me insulinë dhe 72.000–80.000 në terapi orale.
Insulina është falas për të gjithë pacientët me diabet, por rimbursimi për medikamente të tjera është i kufizuar. Pompat e insulinës dhe sistemet CGM aktualisht janë falas vetëm për fëmijët dhe një numër të kufizuar personash me tip 1 me komplikime të rënda (rreth 330 përdorues pompash dhe 600 përdorues CGM). Glukometrat dhe shiritat rimbursohen plotësisht vetëm për tipin 1; për tipin 2 me insulinë ka kufizime.
Programi Kombëtar për Diabetin dhe sistemi i prokurimeve publike financojnë insulinën, glukagonin, gjilpërat, shiritat, pompat e insulinës dhe sensorët CGM, me një buxhet prej rreth 16.1 milionë dollarësh për vitin 2024. Por vonesat në tendera kohët e fundit kanë shkaktuar mungesa serioze të glukometrave, shiritave, gjilpërave dhe materialeve harxhuese për pompat.
Për rezultate më të mira nevojitet forcim i regjistrave, qasje më e mirë në monitorim modern dhe kujdes multidisiplinar, si dhe zbatimi i plotë i Strategjisë Kombëtare për Diabetin. Gjithashtu, kërkohet një metodologji e re financimi dhe buxhetimi sipas modeleve rajonale.
Deri në vitin 2050 numri mund të arrijë në 853 milionë njerëz – 13% e popullsisë së rritur
Të dhënat tregojnë se diabeti po rritet në të gjitha rajonet e IDF-së, por me ritme të ndryshme. Në Afrikë pritet rritja më e madhe relative – 142% deri në vitin 2050 (nga 25 në 60 milionë). Në Rajonin e Paqësorit Perëndimor ka rreth 215 milionë të rritur me diabet – më shumë se një e treta e rasteve globale. Vetëm Kina përbën një në katër persona me diabet në botë.
Në Lindjen e Mesme dhe Afrikën Veriore, rreth një në gjashtë të rritur ka diabet (rreth 85 milionë). Rritja e projeksionuar deri më 2050 është 92%. Në Evropë ka rreth 65.6 milionë raste në 2024, ndërsa deri në 2050 pritet të arrijë në 72.4 milionë. Amerika e Veriut dhe Karaibet kanë shpenzimet më të larta shëndetësore të lidhura me diabetin – 439 miliardë dollarë, ose 43% të shpenzimeve globale.
Sipas Atlasit, deri në vitin 2050 numri global i personave me diabet mund të arrijë 853 milionë, ose 13% të popullsisë së rritur. Pjesa dërrmuese e rasteve të reja do të paraqitet në vendet me të ardhura të ulëta dhe mesatare, të cilat kanë sisteme shëndetësore më pak të përgatitura për sëmundjet kronike.
IDF Diabetes Atlas – një platformë globale me të dhëna për 215 vende
Atlasi global i diabetit i Federatës Ndërkombëtare të Diabetit (IDF) ofron të dhëna të krahasueshme për 215 shtete përmes një platforme të re online. Edicioni i 11-të thekson prioritetet kryesore: zbulimin e hershëm, parandalimin, forcimin e sistemeve shëndetësore dhe mbrojtjen e grupeve vulnerabël.
Dita Botërore e Diabetit shënohet më 14 nëntor çdo vit dhe është fushata më e madhe globale për ndërgjegjësimin ndaj kësaj sëmundjeje kronike. Ajo u iniciua nga IDF dhe OBSH, dhe në vitin 2006 u miratua zyrtarisht nga OKB. Dita shënohet në nder të ditëlindjes së Sir Frederik Banting, njërit nga zbuluesit e insulinës. Simboli i fushatës është rrethi blu, që paraqet unitetin në luftën kundër diabetit. Në Maqedoni organizohen aktivitete edukative, matje falas të sheqerit në gjak dhe tribuna publike për mbështetjen e pacientëve.
Kryetari i Komunës së Çairit, Izet Mexhiti, ka vlerësuar rëndësinë e ruajtjes dhe zhvillimit të sportit të mundjes, duke theksuar se Shkupi vazhdon të jetë një nga qendrat më të rëndësishme të këtij sporti në vend.
Përmes një postimi në rrjetin social Facebook, Mexhiti tha se aktiviteti “Vera Kulturore dhe Sportive” ka bashkuar traditën, të tashmen dhe të ardhmen e sportit të mundjes, duke rikujtuar emrat e mëdhenj që kanë lënë gjurmë në historinë sportive shqiptare.
“Shkupi, qyteti që i dha sportit emra të mëdhenj si Mentaz Allajbegu, Shaban Tërstena dhe Shaban Sejdiu, vazhdon të mbetet vatër e traditës së lavdishme të mundjes”, ka shkruar Mexhiti.
Ai ka veçuar edhe kontributin e mundësit dhe trajnerit Besir Alili, për të cilin tha se po e mban gjallë këtë trashëgimi me përkushtim dhe profesionalizëm, duke bërë që fryma e kampionëve të vazhdojë të jetojë dhe të frymëzojë brezat e rinj.
Sipas Mexhitit, fëmijët që janë pjesë e aktiviteteve sportive përfaqësojnë shpresën për kampionët e së ardhmes, duke dëshmuar se tradita e mundjes në Shkup vazhdon të kultivohet dhe të zhvillohet.
“Këta fëmijë, plot ëndrra dhe vullnet, përfaqësojnë brezin e ri dhe shpresën për kampionët e nesërm”, theksoi ai.
Hekurudha e dëmtuar në rrugën që të shpie drejt fshatit Falishtë do duhet të pres deri sa të bëhet rruga e re, nga Bervernica përmes lagjes Jashtë Vardarit e që të shpie deri te fabrika e Teteksit. Pavarësisht se ky kalim po ua shkatëron veturat banorëve dhe bizneseve që gravitojnë në këtë zonë por edhe kalimtarëve të rastit, kreu i Komunës së Tetovës Bilall Kasami thotë se janë të njoftuar për problemin dhe se për këtë janë në komunikim me Hekurudhat e Maqedonisë.
BILALL KASAMI – Kryetar i Komunës së Tetovës
“Në atë pikë do të dal edhe rruga që është duke u ndërtuar nga rruga për në Bërvenicë, përmes lagjes jashtë vardarit, fabrikës së Teteksit dhe do të dal rreth hekurudhës dhe do të dal në atë pikë aty. Fazën finale të realizimit të rrugës do të shohim edhe mundësinë që bashkë të rregullohet edhe hekurudha. Kemi kërkesë edhe deri te Komuna, kemi një komunikim edhe me hekurudhat e Maqedonisë” tha Kasami.
Kasami tha se qëllimi është që projekti i rregullimit të kësaj pjese të bëhet i plotë dhe me të gjitha standardet e jo gjysmak andaj ai apeloi për durim dhe mirëkuptim deri në përfundimin e plotë të punimeve që sipas tij nuk do të zgjasin shumë.
BILALL KASAMI – Kryetar i Komunës së Tetovës
“Jemi duke kërkuar zgjidhje se si të rregullohet ajo çështje shkaku se aty me projektin për hapjen e rrugës ka edhe kanalizim atmosferik dhe fekal dhe aty do të shohim edhe rregullimin e kanalizimeve. Pra edhe aty nuk është thjeshtë merremetimi i rrugës por është një projekt serioz me gjithë infrastrukturën mbitokësore dhe nëntokësore. Sepse janë projekte të cilat ne nuk duam t’i bëjmë shkel e shko por duam t’i bëjmë edhe stuktrën përciellëse. Pra po kemi kërkesë dhe jemi duke e shqyrtuar mënyrën se si ta realizojmë të njëjtën” shtoi Bilall Kasami, Kryetar i Komunës së Tetovës.
Përndryshe Televizioni Koha ka raportuar disa herë për këtë rrugë dhe problemet që hasin qytetarët gjatë kalimit të hekurudhës. Banorët madje i thanë ekipit të Kohës se kanë bërë kërkesë deri te drejtoria e hekurudhave që ta rregullojnë këtë kalim me vetëiniciativë por nuk kanë marr fare përgjigje.
Përndryshe, ka vite të tëra që në këtë herkurudhë nuk kalon asnjë tren, megjithatë, kalimi ka mbetur i dëmtuar dhe për vite me rradhë nuk është ndërmarr asgjë./Tv Koha/
Pas shënimit të ditëlindjes së VMRO-DPMNE-së, Izet Mexhiti, Bilall Kasami dhe Maksim Dimitrievski pritet që në fund të javës të ulen në një tryezë të përbashkët me Kryeministrin Mickoski për të diskutuar përbërjen e re të Qeverisë. Sipas partnerëve të koalicionit të VMRO-DPMNE-së, në takim do të marrin pjesë edhe sekretarët e përgjithshëm të partive ose koordinatorët e grupeve parlamentare.
Pas 17 qershorit, pas festimit të ditëlindjes së VMRO-DPMNE-së, pritet të nisin bisedimet e Kryeministrit Hristijan Mickoski me partnerët e koalicionit qeveritar lidhur me rikonstruimin e Qeverisë.
Kryeministri deklaroi se gjërat do të bëhen më të qarta pasi të ulet në një tryezë të përbashkët me drejtuesit e VLEN-it dhe ZNAM-it për të diskutuar ndarjen e resorëve dhe rotacionet e mundshme në disa ministri.
Ai theksoi se qëllimi nuk është që me çdo kusht të shkohet në zgjedhje të parakohshme parlamentare, por nëse kundërshtarët politikë i provokojnë ato, qeveria është e gatshme edhe për atë skenar.
Mediat njoftojnë se takimet do të zhvillohen me liderët e VLEN-it dhe ZNAM-it, përkatësisht me Izet Mexhitin dhe Bilall Kasamin si përfaqësues të bllokut politik shqiptar në qeveri, si dhe me Maksim Dimitrievskin nga ZNAM, i cili do të shoqërohet nga sekretari i përgjithshëm i partisë ose koordinatori i grupit parlamentar.
Çështja e rikonstruimit ka hapur edhe dilema rreth asaj se kush do ta zërë vendin e Arben Fetait në resorin e Qeverisjes së Mirë, pasi ai dha dorëheqje pas reagimeve të opinionit publik dhe opozitës se nuk paraqitej në punë, ndërsa më pas u emërua nga kryeministri si përfaqësues i lartë i vendit në Bruksel.
Rikonstruimi i ri ka hapur debat edhe për Ministrinë e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë, pasi Ministri Limani deklaroi se nuk është më pjesë e VLEN-it, ndërsa kjo koalicionon këmbëngul se ministria u takon atyre.
Përveç VLEN-it dhe ZNAM-it, të dyja palët presin t’i mbajnë resorët e tyre, por nuk e përjashtojnë mundësinë e rokadave të caktuara.
Në opinion është spekuluar se ekziston mundësia që zëvendëskryeministri Bekim Sali të kalojë në krye të Ministrisë së Shëndetësisë, një sektor që ai e ka drejtuar edhe në periudhën 2022–2023. Gjithashtu, nuk përjashtohet mundësia e ndryshimeve të tjera mes partnerëve të koalicionit në këtë resor.
Spekulimet për largimin e ministrit të Drejtësisë, Igor Filkov, janë hedhur poshtë nga lideri i ZNAM-it, Maksim Dimitrievski, megjithatë fjalën e fundit do ta ketë mandatari dhe kryeministri Hristijan Mickoski.
Megjithatë, nëse rikonstruimi do të jetë i vogël apo i gjerë do të varet kryesisht nga planet e qeverisë për zgjedhje të mundshme të parakohshme parlamentare.
Kryeministri ka deklaruar disa herë se zgjedhjet po afrohen dhe mund të mbahen edhe vitin e ardhshëm.
Për këtë arsye, nuk përjashtohet mundësia që rikonstruimi të jetë më i kufizuar, megjithëse priten edhe emra të rinj, veçanërisht nga VLEN-i për ministritë e përmendura./Tv Koha/
Mexhiti: Shkupi vazhdon të mbetet vatër e traditës së lavdishme të mundjes
KASAMI PREMTON RREGULLIMIN E KALIMIT TË HEKURUDHËS PËR NË FALISHTË
NBA: NEW YORK KNICKS KAMPION PAS 53 VITEVE!
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve
Azizi zbulon dyfytyrësinë e Ali Ahmetit: Ja vazali që e mbronte Gruevskin
Visar Ganiu ua uron Kurban Bajramin: Ju uroj që kjo festë e shenjtë t’ju sjellë paqe në zemër | VIDEO
