Vendimi i Ministrisë së Drejtësisë që provimi i jurisprudencës të mbahet vetëm në gjuhën maqedonase ka nxitur reagime të forta nga studentët shqiptarë, partitë politike dhe institucionet diplomatike. Studentët, përmes një peticioni të nënshkruar nga 385 juristë të ardhshëm, kërkojnë që provimi të jepet edhe në gjuhën shqipe, duke theksuar se kjo u garantohen me ligj, ndërsa autoritetet insistojnë se provimi shërben si test për njohjen aktive të gjuhës maqedonase si kusht për ushtrimin e profesioneve juridike.

Provimi i jurisprudencës nuk mund të mbahet në shqip sepse shërben si test për njohjen aktive të gjuhës maqedonase, e cila është kusht ligjor për ushtrimin e profesioneve juridike (gjyqtar, prokuror, avokat, noter, përmbarues), thonë nga Ministria e Drejtësisë, pas peticionit të studentëve shqiptarë të cilët kërkuan që krahas provimit të jurisprudencës në maqedonisht, i njëjti të mbahet edhe në shqip.

Nga Bashkimi Demokratik për Integrim thonë se mohimi I të drejtës për testim në shqip të juristëve përbën shkelje të të drejtës kolektive dhe të marrëveshjeve politike që kanë garantuar stabilitetin ndëretnik.

“Vendimi i Ministrisë së Drejtësisë, i drejtuar nga Igor Filkov, për të refuzuar zyrtarisht peticionin e studentëve dhe për të lejuar dhënien e provimit të jurisprudencës vetëm në gjuhën maqedonase, përbën një hap serioz prapa në respektimin e të drejtave kolektive të shqiptarëve dhe një barrierë të drejtpërdrejtë për përfaqësimin e barabartë në sistemin gjyqësor. Bashkimi Demokratik për Integrim vlerëson se çdo tentativë për relativizimin e statusit të gjuhës shqipe përbën shkelje të marrëveshjeve politike që kanë garantuar stabilitetin ndëretnik dhe orientimin evropian të vendit” thonë nga BDI-ja.

Bilall Kasami nga Koalicioni VLEN thotë për çështjen e provimit të jurispodencës edhe në gjuhën shqipe po zhvillohen bisedime në kuadër të qeverisë për të gjetur zgjidhje.

Advertisement

Së fundmi 385 studentë shqiptarë nga tre fakultete të juridikut (UT, UEJL, UNT) në Maqedoninë e Veriut përmes një peticioni kërkojnë nga institucionet që provimi i jurisprudencës të jepet edhe në gjuhën shqipe, në gjuhën në të cilën i kryejnë studimet, pasi siç thonë, u takon me ligj. Peticioni është dorëzuar te Ministra e Drejtësisë, Agjencia për Zbatimin e Gjuhëve, Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve, Kryetari i Kuvendit dhe te zëvendëskryeministri i pare.

Në lidhje me peticionin e parashtruar nga studentët, nga Agjensioni për Zbatimin e Gjuhës theksojnë “se organ kompetent për organizimin, realizimin dhe mbajtjen e provimit të jurisprudencës, përfshirë formimin e komisione e, procedurat përkatëse dhe mbajtjen e evidencës, është Ministria e Drejtësisë”.

“Agjencia e Zbatimit të Gjuhës e RMV-së mbetet në gatishmëri të plotë institucionale për të ofruar mbështetje për të gjitha kërkesat që i parashtrohen institucionit tonë”, thanë nga AZGJ.

Shqetësimet e studentëve shqiptarë kanë arritur edhe në Ambasadën e Shqipërisë në Shkup. Ambasadori Denion Meidani tha se e kanë adresuar këtë çështje në instancat relevante.

 “Kërkesat e studentëve për qasje të barabartë në arsim dhe në proceset profesionale janë pjesë e një debati më të gjerë mbi zbatimin praktik të të drejtave të garantuara me ligj dhe funksionimin efektiv të institucioneve”, tha Denion Meidani.

Advertisement

Ambasadori thotë se këtë shqetësim e kanë adresuar në disa instanca relevante, duke theksuar rëndësinë e respektimit të të drejtave gjuhësore, në përputhje me legjislacionin në fuqi dhe me parimet e barazisë qytetare.

SHKUP – Profesori universitar i së drejtës kushtetuese, Prof. Dr. Jeton Shasivari, ka reaguar ashpër ndaj refuzimit të Ministrisë së Drejtësisë për të lejuar dhënien e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe. Në një opinion publik dhënë agjencisë së lajmeve INA, Shasivari e ka cilësuar përgjigjen e ministrit Igor Filkov si “njohje të cekët të materies” dhe “rrenë me bisht” pretendimin se ligji nuk e lejon përdorimin e gjuhës shqipe.
Ligji nuk e ndalon, Ministri e bllokon me Rregullore
Sipas Prof. Shasivarit, as Ligji i vitit 2019 dhe as Rregullorja aktuale nuk e përcaktojnë gjuhën maqedonase si të vetmen mënyrë për dhënien e provimit. Përkundrazi, ai sqaron se:
• Kompetenca është e Ministrit: Neni 14 i ligjit e ngarkon ministrin që të përcaktojë mënyrën e dhënies së provimit përmes rregulloreve.
• Certifikatat janë dygjuhëshe: Rregullorja e vitit 2020 parashikon që certifikata e provimit të hartohet edhe në gjuhën shqipe për kandidatët shqiptarë.
“Është rrenë me bisht pohimi i Ministrit Filkov se ligji nuk përmban dispozita për gjuhë tjetër, kur në fakt as ligji e as rregullorja nuk e përmendin fare gjuhën maqedonase si kusht për mënyrën e mbajtjes së provimit,” shprehet Shasivari.
Gabimi i qëllimit të provimit
Shasivari argumenton se qëllimi i jurisprudencës është testimi i njohurive profesionale juridike dhe jo i shkathtësive gjuhësore të maqedonishtes, siç pretendon Ministria. Ai shton se njohja e gjuhës dëshmohet me certifikata të tjera dhe nuk mund të shërbejë si barrierë për testimin profesional.
Krahasimi me rajonin dhe botën
Duke goditur “murin ndaj gjuhës shqipe”, profesori sjell shembuj ndërkombëtarë ku provimet e shtetit jepen në shumë gjuhë:
• Kosova: Shqip dhe serbisht.
• Zvicra & Belgjika: Në tri gjuhë zyrtare.
• Kanadaja: Anglisht dhe frëngjisht.
• Izraeli: Hebraisht dhe arabisht.
“Ministri humbi mundësinë për barazi”
Shasivari vë në dukje se ministrat e tjerë të kësaj qeverie, si ai i Brendshëm dhe i Shëndetësisë, kanë bërë hapa kolosalë për dygjuhësinë në gjobat e trafikut dhe provimet administrative. Ai paralajmëron se refuzimi arbitrar i Filkovit do të mbetet gjatë në kujtesën e 385 studentëve shqiptarë, të cilëve u është mohuar një e drejtë që ka ekzistuar pjesërisht edhe në ligjet e vitit 1976.
“Shumë shpejt do të vijë dita kur procedurat gjyqësore do të udhëhiqen edhe në gjuhën shqipe në Tetovë, Shkup e Gostivar, e mbase nga vetë këta studentë që sot po privon ministri,” përfundon Shasivari.

Shkrimin e plotë lexone në këtë link: https://ina-online.net/kur-drejtesia-flet-vetem-ne-nje-gjuhe/

Nisma qytetare “Iniciativa për fëmijëri të sigurtë” ka publikuar një peticion ku kërkohet ndalesa e përdorimit të rrjeteve sociale për fëmijë deri 12 vjec dhe rregullimin e qasjes për të miturit deri në 16 vjec në Maqdoninë e Veriut.

Nga kjo nismë thonë se janë një grup I prindërve të shqetësuar, mësimdhënës, ekspertë dhe qytetarë që duan të nxisin ndryshime ligjore për të mbrojtur sigurinë digjitale, shëndetin mendor dhe privatësinë e të miturve.

INICIATIVA PËR FËMIJËRI TË SIGURTË

-Të ndalohet përdorimi i rrjteve sociale për fëmijtë deri në 12 vjeç dhe rregullimin për fëmijtë deri 16 vjeç gjatë regjistrimit përmes verifikimit domosdoshëm.

-Mediat sociale dhe platformat të sigurojnë mekanizma teknike dhe huridike për pëlqim prindëror.

Advertisement

-Kufizimin e targetimit algoritmik dhe rekomandimit automatik për përmbajtje kreative për profilet që identifikohen si të fëmijëve;

-Program kombëtar për arsimim digjiatl dhe mbështetje për shëndetin mendort të fëmijëve dhe familjeve të tyre.

Nga kjo nismë thonë se dëmi tashmë po ndodh para syve tanë, duke përmendur efektet negative sikurse shëndeti i cënuar mendor, dhunë online, vetëlëndime, “sfida” të rrezikshme, koncentrim të ulët e të ngjashme.

Nisma rikujton se disa vende sikurse Australia, Franca, Spanja, Suedia, Sllovenia e të tjera kanë bërë tashmë hapin e parë duke ndaluar përdorimin e rrjeteve sociale për fëmijtë dhe rregullimin e të njëjtëve për adoleshentët.

Advertisement