Teherani ka propozuar një plan 10-pikësh për paqe afatgjatë, i cili është kthyer në bazën kryesore të negociatave me SHBA-në pas një armëpushimi të përkohshëm dyjavor, por kushtet e tij janë cilësuar si shumë të forta dhe të vështira për t’u pranuar nga Uashingtoni.

Irani ka paraqitur një plan 10-pikësh si bazë për një marrëveshje të mundshme paqeje me Shtetet e Bashkuara të Amerikës duke vendosur kushte të gjera që përfshijnë heqjen e të gjitha sanksioneve amerikane, kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit dhe ndalimin e sulmeve izraelite në rajon, përfshirë Libanin.

Plani vjen në një moment kritik, pasi të dyja palët kanë rënë dakord për një armëpushim të përkohshëm dyjavor, ndërkohë që negociatat pritet të zhvillohen në Islamabad.

Sipas detajeve të publikuara nga media ndërkombëtare, kërkesat kryesore të Iranit përfshijnë:

Heqjen e plotë të sanksioneve ekonomike ndaj Iranit dhe lirimin e fondeve të ngrira

Advertisement

Kontrollin dhe menaxhimin e Iranit mbi Ngushticën e Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme të naftës në botë

Tërheqjen e forcave ushtarake amerikane nga rajoni

Garanci për një agresion të mundshëm nga SHBA-ja dhe aleatët e saj

Kompensim për dëmet e luftës

Ndalim i përhershëm i sulmeve ndaj Iranit dhe aleatëve të tij, përfshirë Hezbollahun në Liban

Advertisement

Një element kyç i planit është edhe kërkesa që çdo marrëveshje të jetë e përhershme dhe jo thjesht një armëpushim i përkohshëm, pasi Teherani argumenton se pauzat afatshkurtra do t’i jepnin kohë kundërshtarëve për të rifilluar sulmet.

MOSPAJTIMET KRYESORE

Megjithatë, disa pika mbeten shumë të debatueshme:

SHBA-ja nuk ka pranuar të gjitha kërkesat të Iranit, sidomos për kontrollin e Ngushticës së Hormuzit dhe heqjen totale të sanksioneve

Izraeli ka deklaruar se armëpushimi nuk përfshin Libanin, duke vazhduar operacionet kundër Hezbollahut

Advertisement

Analistët e konsiderojnë planin si një pozicion negociues maksimal, që synon të rrisë presionin diplomatik ndaj Perëndimit

Kriza lidhet ngushtë me kontrollin e Ngushticës së Hormuzit, përmes së cilës kalon rreth 20% e furnizimit global të naftës, duke e bërë atë një pikë strategjike për ekonominë botërore.

Plani 10-pikësh i Iranit përfaqëson një ofertë gjithëpërfshirëse për paqe, por me kërkesa që ndryshojnë ndjeshëm balancën strategjike në rajon.

Ndërsa armëpushimi i përkohshëm ka ulur tensionet, rruga drejt një marrëveshjeje të qëndrueshme mbetet e pasigurt, për shkak të dallimeve të thella mes palëve.

Advertisement

Brent ra deri në 16% përpara se të stabilizohej pranë 95 dollarëve për fuçi, ndërsa nafta amerikane West Texas Intermediate pa rënien më të madhe në pothuajse gjashtë vjet, duke rënë në rreth 96 dollarë.

Në të njëjtën kohë, situata në terren ishte pranë përshkallëzimit. Forcat amerikane në rajon dhe Pentagoni po përgatisnin një fushatë të gjerë bombardimesh ndaj infrastrukturës iraniane, ndërsa aleatët në Lindjen e Mesme prisnin një hakmarrje të mundshme nga Teherani. Një zyrtar amerikan e përshkroi situatën si “kaotike”.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, luajti rol kyç në menaxhimin e negociatave dhe në bindjen e strukturave të brendshme për pranimin e marrëveshjes, ndërsa edhe Kina këshilloi Iranin të kërkonte një rrugëdalje nga konflikti.

Megjithatë, edhe në momentet e fundit tensionet mbetën të larta. Presidenti amerikan Donald Trump lëshoi paralajmërime të forta, duke deklaruar se “një qytetërim i tërë mund të vdesë sonte”, ndërsa paralelisht zhvilloheshin telefonata intensive me aleatët. Zëvendëspresidenti J. D. Vance dhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ishin në komunikim të vazhdueshëm me Uashingtonin.

Pavarësisht presionit nga këshilltarët e linjës së ashpër për ta refuzuar marrëveshjen, Trump në fund e pranoi atë, pasi siguroi edhe angazhimin e Izraelit. Vendimi final u koordinua edhe me kryeministrin pakistanez Shehbaz Sharif dhe komandën ushtarake të Pakistanit.

Advertisement

Pas shpalljes së marrëveshjes, Irani konfirmoi se do t’i përmbahet armëpushimit dhe do të lejojë hapjen e Ngushtica e Hormuzit për transportin detar, në koordinim me forcat e tij të armatosura.

Megjithatë, e ardhmja e marrëveshjes mbetet e pasigurt. Sipas burimeve, mbeten dallime të thella mes SHBA-së dhe Iranit, ndërsa ekziston rreziku real që lufta të rifillojë nëse negociatat e ardhshme dështojnë. Fokus i bisedimeve pritet të jetë programi bërthamor iranian dhe kufizimi i kapaciteteve raketore.