Lajme nga vendi
“Kremtojmë denarin!” – 31 vjet pavarësi monetare
Me fushatë nën moton “Kremtojmë denarin!”, Banka Popullore e shënon 31-vjetorin e pavarësimit monetar, gjegjësisht vendosjen e denarit si valutë nacionale dhe pavarësimin e Bankës qendrore.
“Shpallja e pavarësimit monetar më 26 prill është ngjarje e rëndësishme për shtetin, ndërsa njëherësh edhe hap i rëndësishëm në përmbylljen e pavarësisë së saj. Ndër vite Banka Popullore ndërtohej dhe u pozicionua si një bankë qendrore bashkëkohore, kredibile, e njohur ndërkombëtarisht dhe e pavarur, por edhe si institucion që e ka nxitur mendimin shkencor dhe punën, edukimin e vazhdueshëm dhe edukimin financiar. Që atje, në kuadër të javës së shënimit do të ndahet edhe Çmimi vjetor për hulumtues të rinj për punimin më të mirë nga sfera e makroekonomisë dhe bankave dhe sistemeve bankare”, kumtoi BP.
Për rrugën e krjimit të vendosjes së parave të Maqedonisë, janë përpunuar dy video-regjistrime edukative nga të punësuarit në Muzeun e Bankës Popullore, Maja Haxhimaneva, Eftimia Pavllovska dhe Diana Vançevska. Video-regjistrimet, përveç asaj që do të publikohen, do të dorëzohen edhe në shkollat në mbarë vendin për të shërbyer në procesin e mëtejmë edukativ për historinë tonë dhe valutën.
Me qëllim që të ndahen procesi historik dhe vlerat nga të cilat janë udhëhequr bartësit e politikave gjatë pavarësimit monetar janë përgatitur video deklarata të një pjese të atyre që kanë marrë pjesë drejtpërdrejt në procesin e vendosjes dhe ndërtimit të pavarësisë monetare, valutës personale, por kanë kontribuuar dhe kontribuojnë për afirmimin e Bankës Popullore si institucion bashkëkohor dhe kredibil. Me rastin e 31-vjetorit të pavarësisë monetare, në rrjetet sociale do të publikohen deklarata të të gjithë guvernatorëve të deritanishëm Borko Stanoevski, Lube Tërpeski, Petar Goshev, Dimitar Bogov, Anita Angellovska – Bezhoska, aktorëve të tjerë shoqërosë si Xhevdet Hajredini, Trajko Sllaveski, Mihail Petkovski, Abdulmenaf Bexheti, Taki Fiti, Gligor Bishev, Vanço Kargov, si edhe pikëpamjet e zëvendësguvernatoreve Emilia Nacevska dhe Ana Mitreska.
Në kuadër të këtij shënimi do të publikohen edhe dokumente të Arkivit të Bankës Popullore, lidhur me pavarësimin monetar, që kanë vlerë historike të çmuar për historinë e Maqedonisë së Veriut. .

Në ditën e sotme para 31 vitesh shteti u pavarësua në aspektin monetar dhe e vendosi valutën personale – denarin.
“Republika e Maqedonisë e vendosi njësinë e saj monetare që do të quhet denar dhe kam kënaqësi të shoh se si janë shtypur ato njësi monetare. Me këto fjalë kryeministri i parë i vendit, Nikolla Klusev nga foltorja e Kuvendit, e prezantoi denarin si monedhë nacionale, e cili zyrtarisht u vendos më 26 prill 1992 (Pashkë).
Më pas, Kuvendi miratoi një paketë ligjesh me të cilat shteti u bë i pavarur monetarisht. Në fillim u prezantuan kuponët me vlerë që zëvendësonin dinarët e atëhershëm jugosllavë në raport 1:1. Zëvendësimi filloi më 27 prill 1992 dhe zgjati tre ditë. Më 29 prill, paratë e letrës jugosllave pushuan së vlefshmi dhe monedhat prej 1, 2 dhe 5 dinarë jugosllavë mbetën të vlefshme edhe një vit. Kuponët me vlerë prej 25, 50, 100, 500 dhe 1000 kishin të njëjtin dizajn dhe ndryshonin vetëm nga ngjyra . Mbi to nuk ishte shkruar emri i monedhës së re nacionale. Në pjesën e përparme motivi kryesor ishte Maqedoniumi dhe në anën e pasme mbledhësit e duhanit.

Emri denar rrjedh nga valuta e lashtë romake me të njëjtin emër (lat. denarius), e cila është përdorur në këtë territor në të kaluarën. Emrin e ka dhënë akademiku Petar Ilievski. Denarët e parë u hodhën në qarkullim vitin e ardhshëm. Në vitin 1993 u lëshuan një sërë kartëmonedhash në vlerë prej 10, 20, 50, 100 dhe 500 denarë, ndërsa në vitin 1996 u prezantuan kartëmonedhat në vlerë prej 1000 dhe 5000 denarë. Në vitin 2016 u prezantuan kartëmonedhat 200 dhe 2000 denarë. Në të njëjtën kohë, paratë letre me vlerë nominale prej 5000 denarë janë tërhequr nga qarkullimi si pasojë e përdorimit të parëndësishëm të tyre në transaksionet ditore dhe uljes së kërkesës nga bankat. Në vitin 2018, Banka Popullore, e cila ka të drejtën e emetimit të parave në letër dhe monedha, i zëvendësoi kartëmonedhat 10 dhe 50 denarë me kartëmonedha të reja polimer. Që nga viti 1996, BPRM ka lëshuar edhe monedha jubilare për qëllime koleksioni.
Sot si mjete pagese në vend përdoren kartëmonedha letre prej 10, 50, 100, 200, 500, 1000 dhe 2000 denarë dhe monedha metalike në vlerë prej 1, 2, 5, 10 dhe 50 denarë. Kartëmonedhat 10, 50 dhe 100 denarë janë shtypur në vend, ndërsa kartëmonedhat 500, 1000 dhe 5000 denarë (botimi i vitit 1996) janë shtypur në “Thomas De La Rue” në Londër. Në TDLR është prodhuar edhe emetimi i fundit i kartëmonedhave 500 dhe 1000 denarë nga viti 2003. Monedhat janë prerë në “Suvenir” në Samokov dhe janë zgjidhje artistike dhe teknike e punonjësve Dimçe Boshkoskit dhe Snezhana Atanasova.

Tridhjetë e një vjet më vonë, denari mbetet i qëndrueshëm përkundër serisë së krizave dhe ristrukturimeve nëpër të cilat ka kaluar vendi. Vitet e para të pavarësisë monetare u karakterizuan me hiperinflacion, recesion, nivel të pamjaftueshëm të rezervave devizore, stabilitet makroekonomik… Në tetor 1995 u prezantua strategjia monetare e kursit të qëndrueshëm të denarit në raport me markën e atëhershme gjermane, kurse nga janari 2002 kursi i denarit është i lidhur me euron. Politikat monetare që u zhvilluan gjatë konfliktit të vitit 2001, krizës globale financiare të vitit 2008 dhe pandemisë Kovid-19 nuk lejuan denari të devalvojë.
Banka Popullore siguron se edhe në situatën aktuale me luftën në Ukrainë, denari është stabil dhe në të ardhmen do të mbetet spirancë e stabilitetit të ekonomisë vendore. Rezervat valutore janë në rritje dhe sistemi bankar është i qëndrueshëm, likuid, mjaftueshëm i kapitalizuar dhe mund të sigurojë mbështetje kreditore për aktivitetin ekonomik.
Lajme nga vendi
Në shtator, tetë burra në Maqedoni u diagnostikuan me HIV, vetëm këtë vit janë regjistruar 49 raste të reja
Në shtator të këtij viti, në Maqedoninë e Veriut u regjistruan tetë raste të reja me HIV/AIDS, të gjitha te persona të gjinisë mashkullore, tregojnë të dhënat nga buletini më i ri mujor i Institutit të Shëndetit Publik (ISHP). Katër nga personat e diagnostikuar rishtazi janë të moshës 30 deri në 39 vjeç, ndërsa nga një rast është regjistruar në grupmoshat 15–19 vjeç, 20–29 vjeç, 40–49 vjeç dhe 50–59 vjeç, transmeton Portalb.mk.
Në shtator u raportuan edhe dy raste të vdekjes te persona me HIV, të cilët ishin regjistruar më parë me këtë infeksion, përkatësisht në vitin 2015 dhe 2018. Të dy personat që vdiqën ishin të moshës 40 deri në 49 vjeç. Sipas të dhënave të ISHP-së, nga fillimi i vitit 2026 deri më 30 shtator, në vend janë regjistruar gjithsej 49 raste me HIV/AIDS.
Që nga fillimi i regjistrimit të rasteve, në vitin 1987, e deri në shtator të vitit 2026, në vend janë regjistruar gjithsej 778 persona me HIV/AIDS. Prej tyre, 520 persona jetojnë me HIV/AIDS, 144 kanë vdekur, ndërsa 114 figurojnë si të humbur për ndjekje, përkatësisht si persona që janë shpërngulur jashtë vendit.
Në buletinin për sëmundjet akute infektive thuhet se gjatë shtatorit në Maqedoninë e Veriut katër persona kanë vdekur nga ethet e Nilit Perëndimor, ndërsa gjithsej 1.042 persona janë prekur nga sëmundje akute infektive. Numri i të prekurve është 22 përqind më i lartë krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar, kur ishin regjistruar 854 raste.
“Të katër personat që kanë vdekur ishin të moshës 65 deri në 70 vjeç dhe te ta ishte diagnostikuar forma neuroinvazive e etheve të Nilit Perëndimor. Ata ishin të hospitalizuar në Klinikën Universitare për Sëmundje Infektive dhe Gjendje Febrile në Shkup, ndërsa te të gjithë ishin regjistruar edhe sëmundje shoqëruese”, thuhet në buletin.
Epidemia e etheve të Nilit Perëndimor është ende në vazhdim.
Pjesa më e madhe e sëmundjeve infektive të regjistruara në shtator ishin infeksione të zorrëve. Nga gjithsej 1.042 rastet e raportuara, 694 ishin raste me enterokolit, që përbëjnë 66,6 përqind të të gjitha sëmundjeve akute infektive të regjistruara.
Krahasuar me shtatorin e vitit të kaluar, kur ishin raportuar 465 raste me enterokolit, këtë vit është shënuar rritje prej 49,2 përqind. Nga fillimi i këtij viti deri në fund të shtatorit janë regjistruar 4.313 raste, që është 43,1 përqind më shumë sesa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.
Në vendin e dytë për nga shpeshtësia janë lija e dhenve, me 123 persona të prekur, të ndjekura nga salmoneloza me 56 raste, zgjebja me 47 raste dhe infeksionet bakteriale e intoksikimet e shkaktuara nga ushqimi me 30 raste.
Në shtator u regjistruan edhe 29 raste të mononukleozës infektive, tetë raste të sëmundjes së legjionarëve dhe gjashtë infeksione të shkaktuara nga bakteri Escherichia coli.
Lajme nga vendi
Ministria e Transformimit Digjital në RMV bllokon përkohësisht trafikun e jashtëm në internet si masë parandaluese
Ministria e Transformimit Digjital informon se, si pjesë e aktiviteteve parandaluese, trafiku i jashtëm në internet në sistemet e prekura është bllokuar përkohësisht, me qëllim parandalimin e shfrytëzimit të mundshëm të dobësive.
Prandaj, ata theksojnë se Ministria, përmes Sektorit të Sigurisë Kibernetike dhe ekipit qeveritar të sigurisë kompjuterike (MKD-GOV-CSIRT), vazhdon me monitorimin e zgjeruar dhe të vazhdueshëm të kërcënimeve kibernetike, analizën e ngjarjeve të sigurisë dhe të dhënave të regjistrave, si dhe kontrollin e treguesve të mundshëm të kompromentimit.
Përndryshe, institucionet qeveritare dhe kompanitë në të gjithë Evropën dhe botën u detyruan të mbyllin faqet e tyre të internetit dje, pasi u zbuluan të meta serioze në gjuhën e programimit mbi të cilën bazohet pjesa më e madhe e internetit, raportuan mediat botërore.
Ministria e Transformimit Digjital informon se, si pjesë e aktiviteteve parandaluese, trafiku i jashtëm i internetit në sistemet e prekura u bllokua përkohësisht, me qëllim parandalimin e shfrytëzimit të mundshëm të dobësive.
Më pas, shtohet, u kryen kontrolle në versionet e softuerit dhe u aplikuan patch-e dhe përditësime të përshtatshme sigurie, si dhe u kontrollua funksionaliteti dhe siguria e serverëve të internetit.
Masat, thonë nga Ministria, synojnë të zvogëlojnë rrezikun e aksesit të paautorizuar dhe kompromentimit të mundshëm të serverëve të internetit.
“Sipas kontrolleve të kryera deri më tani, nuk janë gjetur indikacione për shfrytëzim të suksesshëm të dobësive të listuara ose për kompromentimin e faqeve të internetit të Qeverisë dhe ministrive”, thuhet në njoftim.
Lajme nga vendi
PROCESI I BERLINIT: MERZ – REFORMAT MË PAS ANËTARËSIMI NË BE!
Mesazhe të fuqishme për integrimin e Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian dhe diskutime thelbësore për zhvillimin ekonomik. Këto janë pritshmëritë e kryeministrit Hristijan Mickoski nga Samiti i sotëm i Procesit të Berlinit, që po mbahet në Mal të Zi.
Para fillimit të takimeve, Mickoski theksoi se dosja e Maqedonisë është e ndërlikuar dhe se vendi prej kohësh e ka merituar t’i nisë negociatat për anëtarësim, të cilat ende nuk kanë filluar për shkak të, siç tha ai, arsyeve artificiale. Megjithatë, ai konfirmoi se Qeveria mbetet plotësisht e përkushtuar ndaj agjendës së reformave dhe rrugës evropiane.
Në fjalimin e tij, Mickoski u ndal edhe te situata e ndërlikuar gjeopolitike dhe ekonomike, duke përmendur luftën në Ukrainë dhe luftën me Iranin, krizën në tregjet financiare, si dhe protestat nëpër Evropë. Ai theksoi gatishmërinë e vendit për të kontribuar në tejkalimin e këtyre sfidave.
“Dosja e Maqedonisë është shumë e ndërlikuar. Prej kohësh e kemi merituar të jemi pjesë e BE-së, por, për fat të keq, për shkak të disa arsyeve artificiale, ende nuk jemi në gjendje t’i fillojmë negociatat. Po jetojmë në kohë shumë sfiduese. Me gjasë, jemi dëshmitarë të disa prej periudhave më sfiduese që njerëzimi mund t’i kujtojë në këtë shekull: lufta e Rusisë në Ukrainë, si dhe lufta me Iranin, kriza në tregjet financiare, protestat në të gjithë Evropën dhe gjithçka që lidhet me to. Prandaj, duhet të gjejmë një mënyrë për të dalë nga kjo situatë në botë, veçanërisht në Evropë, ndërsa Qeveria ime është fuqishëm e përkushtuar të kontribuojë në këtë drejtim”, deklaroi Mickoski para fillimit të Samitit.
Anëtarësimi i Malit të Zi në Bashkimin Evropian është një objektiv i arritshëm, ndërsa vendi ka shënuar përparim të madh dhe pothuajse i ka përmbyllur negociatat e anëtarësimit, deklaroi kancelari gjerman Friedrich Merz në Samitin e sotëm.
Ai theksoi se reformat, vullneti politik dhe bashkëpunimi rajonal janë thelbësore për të gjithë Ballkanin Perëndimor. Merz nënvizoi gjithashtu rëndësinë e ruajtjes së paqes, refuzimit të dhunës dhe tejkalimit të së kaluarës, duke vënë theks të veçantë te nevoja për normalizimin e dialogut ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.
“Protestat në rajon na kujtojnë se duhet të vazhdojmë me zgjerimin dhe forcimin e paqes. Kur përballemi me protesta, qoftë në Bashkimin Evropian apo diku tjetër, dhuna nuk duhet të jetë alternativë për asnjërën palë. Është shumë e vështirë të përparojmë nëse e kaluara vazhdimisht na pengon. Polarizimi nuk do të sjellë kurrë një Evropë më të suksesshme. Ne e kemi refuzuar glorifikimin e kriminelëve të luftës dhe, nëse duam një të ardhme më të mirë për fëmijët tanë, nuk duhet t’i nxisim më tej konfliktet. Duhet ta normalizojmë dialogun ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit”, tha Merz.
Merz bëri thirrje për përgjegjësi dhe hapa konkretë në zgjidhjen e çështjeve të hapura në rajon, duke theksuar se Gjermania mbetet e përkushtuar ndaj Procesit të Berlinit dhe perspektivës evropiane të Ballkanit Perëndimor.
Në Samitin, i cili kryesohet nga kryeministri malazez Milojko Spajiq, në fokus janë forcimi i Tregut të Përbashkët Rajonal, siguria dhe tranzicioni i gjelbër.
-
Lajme nga rajoni2 months agoKrimi i rëndë në Kosovë/ Kjo është 25-vjeçarja që u vra me armë zjarri, dyshohet se u qëllua nga bashkëshorti i saj, ishte në javën e 34 të shtatzënisë
-
Lajme nga rajoni1 month agoFilloi në Hagë seanca për deklaratat përfundimtare ndaj Thaçit dhe të tjerëve
-
Lajme nga vendi2 months agoNdahen 109 vendime pune në Spitalin Klinik të Tetovës

