Connect with us

Lajme nga vendi

12 foshnje nga nëna nën 15 vjeç në një vit: Shtatzënitë e hershme në RMV, mbi mesataren e BE-së

Published

on

Shtatzënia tek adoleshentet është ende një dukuri e pranishme në Maqedoninë e Veriut, veçanërisht në kushte të përdorimit të ulët të kontracepsionit modern dhe qasjes së kufizuar në shërbime shëndetësore të hershme dhe të besueshme. Të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikave tregojnë se, gjatë vitit 2024 nëna nën moshën 15 vjeç kanë realizuar 12 lindje në Maqedoninë e Veriut. Ndërkaq, sipas të dhënave të UNICEF-it, shkalla e lindjeve në moshën adoleshente u ul në 13.4 lindje për 1,000 gra të moshës 15-19 vjeçare në vitin 2023 nga 14 sa ishte në vitin 2022, gjegjësisht 16 në vitin 2018, mirëpo ende është shumë më e lartë se mesatarja e BE-së dhe pak më e lartë se mesatarja e Ballkanit Perëndimor. Sipas këtyre të dhënave zonat urbane përbëjnë 58.1 për qind të këtyre lindjeve, shkruan Mollëkuqja.mk.

Udhëheqësja e Programit të Kujdesit Seksual dhe Riprodhues në organizatën HERA, Olivera Stojkovska tha se, shtatzënitë tek adoleshentët në Maqedoninë e Veriut mbetet një problem serioz, edhe pse vitet e fundit ka disa përmirësime. Ajo tha se, shumë prej këtyre shtatzënive ndodhin në heshtje, të shoqëruara me ndjenjë turpi dhe frikë nga paragjykimi, gjë që e bën më të vështirë marrjen e ndihmës në kohën e duhur.

“Shtatzënia e hershme është më së shpeshti rezultat i ndërthurjes së disa faktorëve, ndër të cilët dominon mungesa e programeve adekuate mësimore në shkolla, si edukimi gjithëpërfshirës seksual. Të rinjtë shpesh hyjnë në marrëdhënie seksuale pa njohuri të mjaftueshme për trupin e tyre, për metodat e mbrojtjes dhe për pasojat e seksit të pambrojtur, ndërsa informacionin e marrin nga burime joformale dhe shpesh të pasakta. Për më tepër, qasja e kufizuar në kontracepsion—qoftë për arsye financiare, qoftë për shkak të frikës nga stigmatizimi gjatë kërkimit të një shërbimi shëndetësor—rrit ndjeshëm rrezikun e shtatzënisë së paplanifikuar. Kushtet sociale dhe ekonomike, si varfëria, niveli i ulët i arsimit dhe braktisja e hershme e shkollës, gjithashtu luajnë një rol të rëndësishëm, veçanërisht te vajzat që jetojnë në mjedise ku rolet gjinore janë të përcaktuara rreptësishtë dhe amësia e hershme konsiderohet si një “rrugë normale” jetësore”, thotë Stojkovska.

Sipas saj, situata dallon mes mjediseve urbane dhe rurale, si dhe mes komuniteteve të ndryshme, duke theksuar se, në zonat urbane, të rinjtë kanë qasje më të mirë në informacione dhe shërbime për shëndetin seksual dhe riprodhues, gjë që ndihmon në parandalimin e shtatzënive të hershme. Ndërkaq, në mjediset rurale dhe vendbanimet më të vogla, shërbimet janë të kufizuara ose mungojnë, ndërsa temat e seksualitetit mbeten tabu, duke rritur rrezikun e shtatzënive të paplanifikuara.

“Për më tepër, ekzistojnë dallime të rëndësishme edhe mes komuniteteve të ndryshme. Në një pjesë të komunitetit rom, për shembull, martesat e mitura dhe shtatzënitë e hershme janë ende të pranishme dhe shpesh lidhen me varfërinë, përjashtimin social dhe braktisjen e hershme të arsimit. Në këto kushte, shtatzënia e hershme nuk është një rast i izoluar individual, por pjesë e një rrethi më të gjerë pabarazish strukturore dhe zgjedhjesh të kufizuara jetësore”, tha ajo.

Advertisement

E përpos mungesës së informimit të rinjtë shpesh herë përballen edhe me pengesa, siç është edhe stigma e lidhur me shëndetin seksual dhe riprodhues, e cila i dekurajon ata të kërkojnë informacion ose ndihmë në kohë. Frika nga gjykimi nga familja, punonjësit shëndetësorë ose komuniteti shpesh rezulton me prolongim ose shmangie të plotë të shërbimeve shëndetësore.

“Për më tepër, kostot e kontracepsionit dhe mungesa e shërbimeve falas dhe konfidenciale përbëjnë një pengesë reale, veçanërisht për të rinjtë nga familje me të ardhura të ulëta. Sipas përvojave nga terreni, një problem i rëndësishëm është edhe mungesa e informacionit të saktë dhe të kuptueshëm, pasi arsimi formal pothuajse nuk ofron njohuri sistematike dhe gjithëpërfshirëse për këto tema. Të gjitha këto pengesa së bashku krijojnë një mjedis në të cilin të rinjtë mbeten të vetëm për t’u përballur me pasojat e mungesës së mbështetjes”, deklaroi Stojkovska.

Sipas ekspertëve, shtatzënia e hershme ka pasoja të thella dhe afatgjata në arsimimin dhe mirëqenien e përgjithshme të vajzave të reja. Në shumë raste, shtatzënia çon në ndërprerje ose braktisje të plotë të procesit arsimor, duke ulur ndjeshëm mundësitë për arsimim të mëtejshëm dhe punësim. Kjo, nga ana tjetër, rrit gjasat për varësi ekonomike dhe varfëri gjatë gjithë jetës. Krahas pasojave arsimore, shtatzënia e hershme sjell edhe rreziqe të shtuara shëndetësore, si për nënën e re ashtu edhe për fëmijën, veçanërisht kur shtatzënia nuk ndiqet me kujdes shëndetësor të përshtatshëm. Barra psikologjike, ndjenja e izolimit dhe stigmatizimi social e dëmtojnë më tej mirëqenien emocionale të vajzave, duke lënë gjurmë që shpesh ndihen edhe shumë vite më vonë.

Lajme nga vendi

Arrestohen dy persona në Shkup, mbuluan targat për të shmangur sistemin “Safe City”

Published

on

Ministria e Punëve të Brendshme e Maqedonisë së Veriut njofton se dy persona nga Shkupi janë privuar nga liria nën dyshimin për kryerje të veprave penale lidhur me fshehjen e targave të regjistrimit të automjeteve të tyre, me qëllim shmangien e evidentimit nga sistemi “Safe City”.

Sipas MPB-së, më 13 dhe 14 shkurt 2026, në periudhën nga ora 19:00 deri në 03:00, në zonën e Qendrës dhe Bit Pazarit në Shkup, nëpunës policorë nga SPB Shkup kanë realizuar aksion kontrollues të përforcuar për ruajtjen e sigurisë në zonën qendrore të qytetit.

Gjatë aksionit janë verifikuar identitetet e 24 personave, janë kontrolluar 17 persona dhe katër automjete, ndërsa janë evidentuar shtatë kundërvajtje në trafik. Dy automjete janë konfiskuar në përputhje me nenet 378 dhe 380 të Kodit Penal.

Në kuadër të këtij aksioni janë arrestuar dy persona me inicialet S.S. dhe M.A., të cilët drejtonin automjete të tipit “Mercedes” me targa të Shkupit. Sipas policisë, ekziston dyshim i bazuar se ata kanë kryer vepra penale sipas neneve 378 dhe 380 të Kodit Penal. Gjithashtu, është konstatuar edhe një kundërvajtje sipas nenit 80 të Ligjit për Armë.

MPB njofton se gjatë kontrollit janë ndërmarrë edhe masa parandaluese me patrullime të vazhdueshme në parkun në territorin e Kapishtecit, pranë një objekti hotelierik në bulevardin “Arradhat Partizane”, si dhe pranë fushës sportive “Dërveni Grad”, për shkak të grumbullimeve të përditshme të personave të mitur.

Advertisement

Nga MPB theksojnë se aksionet e përforcuara do të vazhdojnë edhe në periudhën e ardhshme, me qëllim ruajtjen e rendit dhe sigurisë publike.

Continue Reading

Lajme nga vendi

Ligji për mbrojtje nga duhani me shumë gjasë do të shtihet nuk do të fillojë nga 1 marsi

Published

on

Ligji për mbrojtje nga duhani me shumë gjasë nuk do të fillojë nga 1 marsi siç qëndron në zgjidhjen e propozuar ligjore. Ai do të përpunohet dhe miratohet sa më shpejt që të jetë e mundur, por zbatimi do të jetë në faza, fillimisht edukim, vërejtje e vetëm më pas gjoba. Po vlerësohet sa kohë do të zgjasin fazat. Këtë në emisionin Biznes 21 e konfirmoi këshilltari shtetëror në Ministrinë e Shëndetësisë, Nikolla Gërbçevski, i cili tha se ende po vazhdojnë bisedimet me palët e prekura.

“Nuk do ta quaja tërheqje, do ta quaja implementim fazor në kuptimin që në dialog me opinionin dhe në dialog me komunitetin e biznesit vendosëm të shkojmë me implementim të butë. Implementim që do të thotë në fillim vërejtje, edukim..
-Sa do të zgjasin fazat?
-Edhe kjo është pjesë e kësaj faze të harmonizimit. A do të jenë 6 muaj, a do të jenë 8 muaj, a do të jenë 3 muaj, nuk mund t’ju them, por kjo do të varet si do të vendosë grupi operativ i punës”, u shpreh Nikolla Gërbaçevski – këshilltar shtetëror në Ministrinë e Shëndetësisë.

Gastronomët e mbështesin ligjin, por kanë kërkuar nga Qeveria që zbatimi të zgjasë 3 vite, e vetëm pastaj të ketë ndëshkime. Sipas tyre, nëse zbatimi nis menjëherë, do ta godasë biznesin dhe do të ketë mbyllje objektesh dhe largim të punëtorëve. Thonë se ligji është një nga më rigorozët dhe është bërë sipas shembullit të Spanjës, Sllovenisë ku 15-18 për qind e popullsisë janë duhanpirës, për dallim nga tek ne ku janë 60 deri 65 për qind.

“Propozuam një model prej tre vitesh, përkatësisht në vitin e parë, në 12 muajt e parë të kemi fushatë informuese edhe për gastronomët edhe për qytetarët. Në fazën e dytë, siç thamë nga 12 deri në 36 muaj, themi ndalim i rreptë në hapësira të mbyllura, konsumimi i të gjitha produkteve me duhan. Zona të lejuara, qartë të definuara të jashtme për duhanpirje. Faza e tretë dihet, aty është zbatimi i plotë mbi bazë të analizave të bëra më parë. Këtu më nuk ka tolerancë për askënd. Kjo është pas tre vitesh, ku fjalë për fjalë do të sanksionohen edhe objektet edhe personat fizikë”, tha Perica Golomeiq – Oda Turistike e Gastronomike pranë LOE.

Ekspertët me qëndrim se propozim-ligji kërkon përpunim serioz. Thonë se me një zgjidhje të tillë përveç gastronomëve do të pësojnë edhe kompanitë që prodhojnë dhe shesin produkte të duhanit, por edhe buxheti i shtetit. Reagojnë se nuk mund të marrim ligj “shabllon” nga Sllovenia, vend që kurrë nuk ka prodhuar duhan në historinë e tij, e as nuk ka fabrikë për cigare.

Advertisement

“Ky propozim-ligj kërkon përpunim serioz sipas meje. Do të thotë nuk duhet të miratohet derisa të punohet siç duhet. Unë e respektoj mendimin nga gastronomia, oda, fazor po, megjithatë duhet edhe të përpunohet ligji. Në këtë ligj nuk ka as dispozita kalimtare as përfundimtare se kush nga kur vlen. Ne kemi në stok shumë produkte të duhanit, të cilat sipas tyre tani duhet të mos shiten. Çfarë do të bëjmë me ato produkte?!”, u shpreh Zlatko Arsov – profesor në Fakultetin e Shkencave Bujqësore dhe Ushqimit.

Me propozim-ligjin e ri ndalohet pirja e çdo lloji cigaresh, jo vetëm klasiket por edhe cigaret elektronike, pajisjet “vejp” në të gjitha objektet e mbyllura gastronomike, firma, në dhe para institucioneve publike, shkolla, kopshte, stacione autobusësh dhe hekurudhore, tregje, objekte kulturore dhe sportive, stacione autobusësh. Nuk lejohet të pihet cigare as në veturë nëse ka fëmijë. Gjobat për qytetarët lëvizin nga 150-300 euro, ndërsa për firmat deri në 5.000 euro.

Continue Reading

Lajme nga vendi

Tetovë: Policia aksion në bastore dhe kazino të cilat gjenden pranë shkollave, hasen të mitur

Published

on

Më 13 shkurt 2026, zyrtarët policorë të SPB Tetovë kanë realizuar një kontroll aksion në bastoret sportive dhe kazinotë që ndodhen pranë shkollave, me qëllim parandalimin e pranisë së të miturve në këto objekte. Gjatë kontrolleve në rrugët “Bllagoja Toska” dhe “Ilinden”, policia ka hasur dy të mitur, njërin nga fshati Odri dhe tjetrin nga fshati Pallaticë. Të miturit janë shoqëruar dhe më pas u janë dorëzuar prindërve të tyre, ndërkohë që kontrolle të tilla paralajmërohet se do të vazhdojnë edhe në ditët në vijim për të garantuar respektimin e ligjit.

Continue Reading

Më të lexuarat