Lajme nga vendi
Ndryshimi i modelit zgjedhor: Partitë më të vogla duan pjesë më të madhe nga kulaçi
37 deputetë nga 120 në përbërjen aktuale parlamentare vijnë nga partitë më të vogla dhe shumica prej tyre janë pjesë e koalicioneve me LSDM dhe VMRO-DPMNE. A është e mundur ndryshimi i përbërjes parlamentare në kurriz të partive më të vogla dhe thyerja e botës politike bardh e zi në vend, sipas ekspertëve, varet nga ndryshimi i modelit zgjedhor dhe vendosja e një sistemi që do t’u mundësojë qytetarëve të dinë se vota e tyre është e vlefshme, por edhe për atë që partitë do të ofrojnë, transmeton Zhurnal.
Ndryshimi i modelit zgjedhor prej kohësh është përkrahur nga partitë më të vogla pjesë e koalicionit qeverisës, ndërsa partitë e mëdha, sipas procedurave të deritanishme, vetëm në mënyrë deklarative janë dakord me këtë kërkesë. Aq më tepër që grupi punues për kodin e ri zgjedhor në Ministrinë e Drejtësisë ende nuk mund të mblidhet për shkak se nuk ka deleguar përfaqësues nga opozita VMRO-DPMNE. Nga Ministria e Drejtësisë thonë se disa herë kanë kërkuar nga VMRO-DPMNE që të delegojë personat që do të jenë pjesë e grupit punues për të filluar punën, por nga aty nuk kanë marrë asnjë përgjigje.
Para festave të Vitit të Ri, ka pasur ndryshime partiake në disa nga partitë më të vogla parlamentare, të cilat shpresojnë të fitojnë më shumë vota në zgjedhjet e ardhshme.
Aleanca e Shqiptarëve, e cila ka tetë deputetë në Kuvend, zgjodhi për kryetar Arben Taravarin, i cili është edhe kryetar i Komunës së Gostivarit, ndërsa partia filloi edhe bisedimet për anëtarësim në Qeveri, por deri më tani pa rezultat.
Alternativa e Afrim Gashit ka katër deputetë dhe është pjesë e Qeverisë, por edhe në vazhdën e ndryshimeve kushtetuese ka intensifikuar retorikën dhe kërkon ndryshimin e formulimit për përdorimin e gjuhës shqipe në Kushtetutë. VMRO-NP ka një deputet dhe është pjesë e koalicionit të LSDM-së, i cili ka 30 deputetë të vet.
Besa ka 2 deputetë dhe kryetari i saj, i cili është kryetar i Komunës së Tetovës, e ka kushtëzuar mbështetjen për amendamentet kushtetuese për përfshirjen e bullgarëve në preambulë me zgjedhje të parakohshme.
GROM ka një deputet, i cili punon me VMRO-DPMNE-në në Kuvend dhe është mjaft aktiv, sidomos pas skandalit me Olesandar Onishchenkon, si kryetar i komisionit amë.
RDM ka një deputete, Maja Moraçanin, e cila përfaqëson agjendën e gjelbër dhe disa nga propozimet e tyre janë pranuar në kuadër të përballjes me krizën energjetike. Moraçanin u rizgjodh si kryetar i partisë.
Lidhja Demokratike dhe deputeti Pavle Trajanov është pjesë e mazhorancës qeverisëse, por ai beson se për të dalë nga kriza nevojiten zgjedhje dhe koalicion të gjerë.
E majta ka dy deputetë që veprojnë në mënyrë të pavarur dhe është partia që sipas sondazhit të fundit të IRI-së ka shanset më të mëdha për të fituar një numër më të madh mandatesh në zgjedhjet e ardhshme.
PDSH ka një deputet, presidentin e saj Menduh Thaçi, i cili është në krah të qeverisë. DPS është në koalicion me VMRO-DPMNE, si dhe Partia Demokratike e Turqve.
PLD me dy deputetë është pjesë e koalicionit me LSDM-në, por ndryshime ka pasur edhe në mesin e tyre. Kryetare u zgjodh deputetja Monika Zajkova, ndërsa në skenën politike si ministër i Vetëqeverisjes Lokale u rikthye ish-kryetari i partisë dhe ish-kryetari i Shkupit, Risto Penov. Zajkova filloi të bëjë ndryshime në parti.
PRSD ka dy deputetë, ndër ta është edhe Goran Misovski, nënkryetar i Kuvendit, një nga deputetët më aktivë me mandat më të gjatë dhe kryetar aktual i partisë.
Partia për Lëvizjen e Turqve ka një deputet, si dhe Partia e Pensionistëve që janë pjesë e koalicionit me LSDM-në. SPM ka dy deputetë dhe tradicionalisht është pjesë e koalicionit VMRO-DPMNE. Partia Serbe është një nga partitë më të vogla me një deputet.
Zekir Ramçiloviq dhe Sanela Shkrielj janë renditur si deputetë të pavarur që veprojnë si pjesë e koalicionit me LSDM-në në faqen e parlamentit.
VMRO-DPMNE ka numrin më të madh të deputetëve në Kuvend, 38, LSDM 30, ndërsa BDI 15. Sipas modelit aktual zgjedhor, partitë më të vogla para zgjedhjeve bëjnë koalicion me partitë e mëdha dhe kanë të ashtuquajturat duke vende të rezervuara në listat e zakonshme. Pra kanë më shumë deputetë se vota të fituara.
Janë të nevojshme reforma në rregulloren zgjedhore dhe një sistem që do t’u mundësojë qytetarëve të dinë se vota e tyre është e vlefshme
Profesoresha Bojana Naumovska, drejtoreshë e Institutit për hulumtime sociologjike dhe politiko-juridike, mendon se nga partitë më të vogla opozitare pritet sukses më i madh në zgjedhjet e ardhshme. Në një prononcim për MIA, ajo shpjegon arsyetimin e saj, por gjithashtu thotë se më së miri është që ne të aplikojmë modelin zgjedhor gjerman, natyrisht të modeluar për kushtet tona.
Është gjithmonë mirë të ndahen pikëpamjet, idetë dhe programet, veçanërisht kur bëhet fjalë për një situatë krize, por nëse nuk ka ndryshime drastike në sektorët dhe departamentet që udhëheqin partitë më të vogla politike, çfarëdo që të bëjnë ato do të mbetet pa u vënë re nga qytetarët, sidomos kur jemi në një krizë energjetike si kjo, e cila po shndërrohet në krizë financiare, por edhe me ndryshime të mëdha në sistemin e drejtësisë. Për partitë e vogla politike në pushtet kjo do të ndikojë negativisht në zgjedhjet e ardhshme parlamentare, sipas profesoreshës Naumovska.
Modeli, thotë ajo, është proporcional me ne dhe kemi gjashtë zona, edhe pse teorikisht koalicioni parazgjedhor është fitues si për partitë më të vogla ashtu edhe për ato më të mëdha, por në afat të shkurtër.
Për një periudhë më të gjatë kohore, nga cikli në cikël, partitë e vogla politike humbasin. Ata humbasin identitetin e tyre dhe në fakt bëhen të panjohur për qytetarët. Nga ana tjetër, partitë më të vogla që janë në opozitë, sinqerisht pres që në zgjedhjet e ardhshme të kenë sukses më të madh, thekson profesoresha.
Për të pasur një ndryshim të plotë në këtë pjesë, siç theksoi ajo, duhen reforma në lidhje me rregullimin zgjedhor dhe ngritja e një sistemi që do t’u mundësojë qytetarëve të shprehin më lirshëm vullnetin e tyre, pra në një mënyrë që ata ta dinë se vota e tyre ia vlen.
– Në këtë moment, siç është vendosur modeli, zëri i qytetarëve nuk ia vlen gjithmonë dhe ata e dinë këtë, tha profesoresha.
Prof. Dr. Naumovska thotë se ajo që modeli i ardhshëm duhet të zgjidhë janë përgjithësisht tre probleme.
– E para është vlerësimi i barabartë i çdo vote, sepse për momentin nuk kemi vlerësim të barabartë, sepse në disa zona bëhet deputet me 6000 vota dhe në një zonë tjetër me 8500 vota. Problemi i dytë është lidhja mes deputetëve dhe qytetarëve. Fakti që prej 20 vitesh kemi një model proporcional, i ka distancuar deputetët nga qytetarët dhe anasjelltas, dhe kjo lidhje duhet të rikthehet dhe problemi i tretë që duhet zgjidhur është përfaqësimi më i përshtatshëm rajonal i qytetarëve, thotë ajo.
Për sa i përket analizave të saj, modeli më i përshtatshëm është ai gjerman, i cili duhet t’i përshtatet kushteve maqedonase.
Prof. Dr. Naumovska thekson se të dhënat që ajo përdor janë më modeste sepse, për fat të keq, nuk kemi fonde për shkencën vendase maqedonase nga e cila do të mund të ishim institucion udhëheqës për krijimin e modelit të ri, por, megjithatë, njohuritë janë domethënëse. Janë bërë disa hulumtime, një prej të cilave është me NDI-në dhe prej aty, shton ajo, mund të shohim se cilat janë nevojat e qytetarëve dhe si duhet të duket modeli i ri.
Ai do t’u japë hapësirë qytetarëve që të votojnë për parti më të vogla sepse disponimi është aty sepse duan të votojnë për diçka ndryshe, duan të votojnë për karaktere të ndryshme, duan të votojnë për parti më të vogla se opozita për shembull, veçanërisht sepse ata janë më të njohura, ndoshta për disa lëvizje të reja dhe parti politike. Pra duan personazhe të rinj në politikë, por duan që zëri i tyre të mos humbasë. Në këtë model, siç është vendosur, ka gjasa të mëdha që të humbasë vota e tyre dhe pikërisht për këtë duhet të mendojmë për ndryshimin e modelit zgjedhor në të ardhmen, thotë Prof. Naumovska.
Ajo thekson se ajo që është vendimtare është që shteti të jetë bartës i këtij procesi. Për momentin hulumtimi që po bëhet është i përkrahur nga organizata dhe institucione që nuk vijnë nga paratë e Maqedonisë. Pra shteti nuk është askund. Ministria e Drejtësisë duhet të jetë bartëse e këtij procesi, sigurisht në bashkëpunim me një institucion siç është ky institut, i cili ka memorie institucionale dhe mund të jetë bartës i këtij procesi, thekson Naumovska.
Modeli zgjedhor gjerman, siç shpjegon ajo, në fakt është një model i kombinuar, por me shenjë proporcionale.
Kjo do të thotë se sa do të marrin partitë në një listë, e cila është proporcionale, kështu do të jetë edhe përbërja përfundimtare në Parlament, por gati gjysma e deputetëve zgjidhen sipas parimit të shumicës dhe këtu kemi atë lidhje mes deputetëve dhe qytetarët. Pra, në njërën pjesë do të votojnë emrat, në pjesën tjetër do të votojnë për një parti politike dhe kështu është krijuar modeli që të ketë një lëvizje në një listë në varësi të fitores që është e shumicës. Pra oguri është proporcional, aq sa do të marrë. Këtu, për shembull, meqenëse flasim për një parti të vogël politike, ata ndoshta nuk do të marrin deputetë nga shumica, por sa më shumë qytetarë të votojnë për ta, do të marrin deputetë në Parlament, thotë Prof. Dr Naumovska.
Tani për shembull, e majta ka dy deputetë, por pas votave të fituara duhet të jenë diku rreth pesë, përndryshe nuk do të kemi një situatë si në vitin 2006 kur VMRO-PP kishte më shumë vota, dhe PRSD me më pak vota kishte një numër më i madh i deputetëve.
Pra e gjithë kjo do të shmanget, qytetarët do të inkurajohen plotësisht që të votojnë për parti më të vogla, për diçka ndryshe dhe përbërja e Kuvendit do të ndryshojë dukshëm, duke menduar para së gjithash për cilësinë e deputetëve, thekson profesori.
Diskutimi për ndryshimin e modelit zgjedhor është thelbësor sepse nuk po flasim për një proces që zgjat një ditë në katër vjet, po flasim për procesin përmes të cilit qytetarët e transferojnë sovranitetin e tyre tek përfaqësuesit e tyre që duhet të përfaqësojnë dhe mbrojnë interesat e tyre dhe kjo është pikërisht pse duhet ta përshtatim atë me qytetarët, aq më tepër që nga cikli në cikël kemi gjithnjë e më pak interes të qytetarëve për të marrë pjesë në këtë proces. Pra, në të ardhmen mund të gjendemi në një situatë që deputetët të mos kenë legjitimitet të vendosin për qytetarët sepse pjesëmarrja në zgjedhjet e fundit ishte nën 52%, ndaj edhe këto janë argumente që thonë se kjo duhet diskutuar seriozisht, ka deklaruar Prof. Naumovska./Zhurnal.mk
Lajme nga vendi
Inspektorati për përdorimin e gjuhëve duhej të ishte “gardian” i shqipes por veproi si “dezertor”!
Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve, i themeluar në vitin 2019, duhej të ishte mekanizmi kryesor për mbrojtjen e shqipes në institucionet shtetërore, por në praktikë ka dështuar. Inspektorët nuk u panë në terren, shkeljet u bënë të përditshme dhe sot ky organ nuk ekziston më si i pavarur, pasi kompetencat iu morën dhe kaluan nën Ministrinë e Drejtësisë, shkruan Zhurnal.
Kur u themelua Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve dhe pse?
Inspektorati u themelua në bazë të Ligjit për Inspektoratin për Përdorimin e Gjuhëve, i miratuar më dhjetor 2019 dhe i publikuar në “Gazetën Zyrtare” nr. 220/19.
Kujtojmë që, me miratimin e Ligjit për përdorimin e gjuhëve në Republikën e Maqedonisë së Veriut, u themeluan dy institucione, Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve dhe Agjencia për Zbatimin e Gjuhës.
Roli i tyre ishte i qartë njëri të monitoronte zbatimin e ligjit dhe të ndëshkonte shkeljet, tjetri të ofronte asistencë teknike dhe mbështetje aty ku kishte nevojë. Në teori, këto institucione duhej të ishin “gardianët” e gjuhës shqipe, por në praktikë, Inspektorati u shndërrua në “dezertor”.
Në themelimin e këtij institucioni shkruan qartë se qëllimi është ky: “Mbikëqyrja e zbatimit të Amandamentit V të Kushtetutës dhe të dispozitave të Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve në të gjitha institucionet shtetërore”.
Inspektorati ka pasur disa drejtorë të emëruar politikisht, por asnjëri nuk arriti të krijojë një strukturë funksionale me inspektorë aktivë në terren. Dhe, natyrshëm lind pyetja si në vijim.
Pse nuk ka funksionuar ky institucion?
Se ka munguar funksionimi i këtij institucioni e dëshmon mungesa e inspektorëve në terren, qytetarët nuk kanë parë inspektorë që të kontrollojnë zbatimin e ligjit. Por, jo vetëm qytetarët as gazetarët askush tjetër. E mungesën e inspektorëve në terren e ka dëshmuar edhe vet drejtuesi i institucionit sipas të cilit nuk kanë veturë.
Shkelje të përditshme janë evidentuar ku dokumente, tabela, komunikime zyrtare shpesh nuk përfshinin gjuhën shqipe, duke e bërë ligjin një normë të shkruar por jo të zbatuar. Politizimi dhe mungesa e transparencës kanë sjellë në këtë situatë. Drejtuesit e emëruar nuk krijuan mekanizma të qartë raportimi dhe ndëshkimi.
Në vend që të ishte një organ i fuqishëm mbikëqyrës, Inspektorati mbeti një strukturë formale pa ndikim real. E sot është edhe më keq se kaq.
Cili është fati sot i këtij institucioni?
Inspektoratit i janë hequr kompetencat e pavarura. Sot nuk është organ i veçantë, por është vendosur nën Ministrinë e Drejtësisë, duke humbur autonominë që duhej ta kishte si “gardian” i gjuhës shqipe.
Kur flasim për fuqinë politike të faktorit politik shqiptar, në kohën e BDI-së ky institucion ka qenë i pavarur por pa veprim në praktikë, tani me VLEN-in në pushtet Inspektorati vazhdoi me avazin e njëjtë pa veprim në praktikë por edhe më keq i varur nga Ministria e Drejtësisë.
Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve është shembulli tipik i një institucioni që u krijua me mision të lartë, por dështoi në praktikë. Në vend që të ishte “gardian” i shqipes, u shndërrua në “dezertor”, duke lënë hapësirë që shkeljet të bëhen rutinë. Sot, me kompetencat e tij të zhvendosura nën Ministrinë e Drejtësisë, ky organ nuk ka më peshën që ligji i kishte dhënë fillimisht./Zhurnal.mk
Korrupsioni vazhdon të “lulëzojë” në shërbimet e institucioneve publike shëndetësore të Maqedonisë së Veriut. Qytetarët japin ryshfet qoftë edhe për ta siguruar një shtrat spitalor, ose për ta shkurtuar kohën e pritjes për operacion. Hulumtimi i Shoqatës për Emancipim, Solidaritet dhe Barazi të Grave, ESE, tregoi se korrupsioni shpesh nuk raportohet fare, për shkak të frikës nga hakmarrja.
Korrupsioni është më i përhapur te specialistët, pra sa më i ndërlikuar të jetë shërbimi, aq më i pranishëm është korrupsioni.
“Për mua kjo do të thotë se, nëse duhet të shkosh në spital për operacion, do të duhet të paguash për ta marrë shërbimin. Problemi më i shpeshtë është caktimi i terminit. Nëse ke ndonjë mik arrin të marrësh termin dhe të kontrollohesh”, thotë një grua nga qyteti i Prilepit, e cila mori pjesë në grupet e fokusit në kuadër të hulumtimit.
Një grua tjetër nga Manastiri ka treguar përvojën me operacionin e fëmijës së saj që kishte tumor në kockë.
“Isha në neurokirurgji dhe mjeku më tha se incizimi nuk ishte i mirë, dhe se duhej ta bëja në Shkup. E pyeta mjekun nëse duhet të paguaja. Pastaj, shkova te një mjek tjetër, edhe ai më tha të njëjtën gjë dhe u ktheva te doktori i parë. Burri im shkoi në një ‘kafene’ dhe ia dha paratë doktorit. Pasi ia dhamë paratë, menjëherë u gjet termin për operacion, ndërsa më parë më thoshin se nuk ka termin, nuk ka anesteziolog”, rrëfen ajo.
Gratë më të prekura nga përpjekjet për korrupsion
Pikërisht gratë, sidomos më të reja në moshë, janë më të prekura nga pagesat joformale dhe presionet për qasje më të shpejtë në shërbimet shëndetësore.
Një e katërta prej tyre kanë raportuar përvojë korrupsioni gjatë përdorimit të kujdesit gjinekologjik-obstetrik, nga të cilat 21.9 për qind gjatë përdorimit të shërbimeve gjinekologjike, ndërsa 3.4 për qind gjatë përdorimit të shërbimeve të lidhura me shtatzëninë dhe lindjen.
Këto gjetje tregojnë se korrupsioni paraqet një barrierë shtesë në qasjen ndaj kujdesit gjinekologjik-obstetrik, krahas mungesës së tashmë të konstatuar të gjinekologëve dhe shpërndarjes së tyre të pabarabartë gjeografike, thuhet në hulumtim.
Nga ESE-ja paralajmërojnë se këto gjendje ndikojnë veçanërisht keq te gratë nga zonat rurale dhe ato që jetojnë në kushte të pafavorshme ekonomiko-shoqërore.
“Çdo e pesta grua është e gatshme të paguajë, pra të japë ryshfet, në kushte kur është shtatzënë ose gjatë lindjes, ose gjatë kujdesit për një fëmijë apo një person të moshuar në familje”, thotë Darko Antiq, koordinator për monitorim dhe analizë të buxheteve në këtë shoqatë.
Ai thekson se korrupsioni më shpesh është në formë të dhënies së parave ose dhuratave, por ndonjëherë mund të jetë edhe referim në një institucion privat shëndetësor ose në një farmaci të caktuar për të blerë një ilaç apo mjet të caktuar.
Korrupsioni seksual mbetet veçanërisht i paraportuar
Borjan Pavlovski, koordinator për shëndet publik dhe shëndetin e grave, thotë se gratë e perceptojnë këtë problem si dypalësh.
“Sepse ka raste kur pacientët ofrojnë korrupsion për të marrë trajtim më të mirë, por edhe punonjës shëndetësorë që drejtpërdrejt ose tërthorazi kërkojnë dhurata që pacientët të marrin shërbimet që u takojnë”, thotë Pavlovski nga ESE.
Veçanërisht shqetësuese janë gjetjet që tregojnë se gratë janë të ekspozuara edhe ndaj korrupsionit seksual, por për shkak të turpit dhe frikës nuk e raportojnë.
“Disa e shmangin atë mjek, por nuk raportojnë. Është e frikshme, sepse mjeku ka pushtet”, thekson një grua nga Tetova që ishte pjesë e grupeve të fokusit.
Nga numri i përgjithshëm i pjesëmarrësve në hulumtim, një përvojë të tillë e kanë raportuar dy gra dhe një burrë. Edhe pse nga secili prej tyre është kërkuar një shërbim intim ose seksual, të gjitha rastet lidhen me shërbime të ndryshme shëndetësore. E përbashkëta është se në të gjitha këto situata, shërbimin seksual e kanë kërkuar burra.
Mënyra e kërkesës më shpesh ka qenë joverbale, përmes aluzioneve ose udhëzimeve të qarta (dy raste), ndërsa në një rast kërkesa është shprehur verbalisht. Dy persona kanë refuzuar të përgjigjen për pasojat e refuzimit, ndërsa një person ka deklaruar se nuk ka pasur pasoja.
Shëndetësia është një nga sektorët ku dallimi mes korrupsionit të përjetuar dhe atij të raportuar është më i theksuar. Por, kjo nuk vjen gjithmonë nga frika e hakmarrjes ose mungesa e besimit në institucione.
Gratë, për shembull, nuk e perceptojnë mjaftueshëm si korrupsion pagesën e paligjshme nga gjinekologët amë për shërbime që u takojnë falas.
Kontrolle nga DAP dhe FSSH në ordinancat gjinekologjike
Këtë lloj pagese për shërbime që mbulohen nga shteti e zbuloi edhe kontrolli i përbashkët i Fondit për Sigurim Shëndetësor (FSSH) dhe Drejtorisë për të Ardhura Publike (DAP). Autoritetet publikuan rezultatet e kontrollit në fund të vitit të kaluar, pas një numri të madh ankesash nga pacientet.
Drejtori i FSSH-së, Sasho Klekovski, atëherë deklaroi se gjinekologët kishin theksuar se nuk paguanin për kontrollin, por për “gjëra shtesë” si CD-të, raportet dhe të ngjashme.
“Detyrim i institucioneve private shëndetësore është që publikisht të theksojnë se këto gjëra nuk duhet të paguhen, por është krijuar praktikë, sipas ankesave që marrim, që të paguhen nga 500 denarë”, shtoi ai në një konferencë për shtyp.
Një muaj më vonë, shoqata e gjinekologëve dhe obstetërve privatë alarmoi për probleme serioze për shkak të standardeve të papërcaktuara dhe detyrimeve kontraktuale të paqarta.
“Janë të papërcaktuara standardet për numrin e kontrolleve të nevojshme, indikacionet për kontrolle. Ka shumë kontrolle me kërkesë të pacienteve, jashtë standardeve. Ka promovime mediatike se të gjitha kontrollet janë falas, ndërsa kjo paqartësi juridike dhe kontraktuale prej vitesh krijon interpretime të ndryshme dhe e vendos padrejtësisht përgjegjësinë mbi mjekët”, theksuan ata.
Nga shoqata theksojnë se problemi nuk është te kontrollet parandaluese, por te mungesa e një seti të qartë shërbimesh që duhet të mbulohen nga kapitacioni që paguajnë pacientet përmes sigurimit shëndetësor.
Gjetje nga hulumtime të tjera
Një përvojë e tillë pagese për shërbim gjinekologjik është ndarë edhe nga një grua që mori pjesë në grupet e fokusit të hulumtimit mbi korrupsionin në shëndetësi, të realizuar vitin e kaluar nga Instituti për Demokraci “Societas Civilis” – Shkup (IDSCs).
Sipas këtij hulumtimi, qytetarët mund të bien në varfëri më të thellë nëse detyrohen të shesin pasurinë ose të marrin borxh për të marrë një shërbim shëndetësor që duhet ta marrin pa kosto shtesë.
Madje 40 për qind e pjesëmarrësve në grupet e fokusit deklaruan se kanë dhënë ryshfet ose dhuratë për të marrë një shërbim shëndetësor. Shumat kanë dallonin nga 200 denarë deri në 2.000 euro për një shërbim konkret në shëndetësinë publike.
Në shumicën e rasteve është përmendur pagesa me para, ndërsa në një rast është kërkuar një shërbim.
“Për shembull, burri im theu këmbën. Doktori në Shkup që duhej ta operonte kërkoi që brenda tre orësh të paguajmë 30.000 denarë në një llogari që ta operojnë, përndryshe do ta kthenin në Kumanovë. Pra, ke apo nuk ke, do apo nuk do, duhet t’i japësh, nëse dëshiron të marrësh shërbimin që të duhet”, thotë një grua 46-vjeçare.
Një grua tjetër ndau një përvojë ku familja u detyrua të marrë borxh për të paguar 2.000 euro “në dorë” për operacion.
“Bëhet fjalë për një vajzë të re 19-vjeçare, që operohej nga tumori në vezore për t’i shpëtuar jetën dhe familja ime u detyrua të marrë borxh për të siguruar 2.000 euro, dhe mezi doktori pranoi ta operojë – por vetëm pasi u pagua”, shton gruaja 53-vjeçare.
Korrupsioni në shëndetësinë publike u evidentua edhe në Raportin për vlerësimin e korrupsionit në Maqedoninë e Veriut për vitin 2023, të përgatitur nga Qendra Maqedonase për Bashkëpunim Ndërkombëtar dhe SELDI.
Sipas këtij raporti, 50 për qind e qytetarëve besojnë se pothuajse të gjithë ose shumica e mjekëve janë të përfshirë në korrupsion. Megjithatë, kjo përqindje është më e ulët krahasuar me profesione të tjera – për shembull 83 për qind besojnë se gjyqtarët janë të korruptuar, ndërsa 82 për qind kanë të njëjtin mendim për deputetët.
Aliu: Korrupsioni si disfatë i etikës mjekësore
Ministri i Shëndetësisë, Azir Aliu, është i vetëdijshëm për mungesën e besimit të qytetarëve ndaj institucioneve. Megjithatë, sipas tij, edhe më shqetësuese është mungesa e besimit në “moralin shoqëror”.
Në një kolumnë të publikuar në Inbox7, Aliu thekson se “çdo abuzim nuk e poshtëron vetëm pacientin, por komprometon edhe mjekun e ndershëm dhe punonjësin e përkushtuar shëndetësor, si dhe reputacionin e përgjithshëm të profesionit, të ndërtuar ndër dekada”.
Ai shton se përgjigjja duhet të jetë e dyfishtë, pasi edhe vetë qytetarët presin sanksione më të ashpra dhe transparencë më të madhe.
Në fillim të mandatit, Aliu promovoi edhe mjetin “Raporto parregullsi”, i cili është i disponueshëm në faqen e internetit të Ministrisë së Shëndetësisë. Raportimi është anonim dhe qytetarët mund të bashkëngjitin fotografi dhe dokumente si dëshmi. Deri më tani nuk janë publikuar të dhëna se sa raportime për korrupsion ka në institucionet shëndetësore./REL
Lajme nga vendi
Pothuajse të gjitha çmimet në markete u rritën në “heshtje” brenda një jave, Qeveria e RMV-së nuk sheh krizë
Qeveria ka folur me një ton qetësues këto ditë. Më 19 mars, ministrja e Financave Gordana Dimitrieska-Koçoska deklaroi se situata e çmimeve po monitorohet nga afër dhe se për momentin nuk ka transmetim serioz të krizës në treg, ndërsa më 22 mars, kryeministri Hristijan Mickoski tha se qeveria ka një plan dhe nuk do të lejojë luhatje që do të ndikojnë në standardin e jetesës së qytetarëve, shkruan Racin, transmeton Portalb.mk.
Ka një fije të përbashkët në këto deklarata: shteti po vëzhgon, analizon dhe pret. Problemi është se çmimet nuk presin.
Racin.mk ndërkohë ka vizituar rrjetet më të mëdha të supermarketeve në Shkup dhe ka gjetur pamjen e mëposhtme:
| Produkti | Çmimi tani | Çmimi para një jave |
|---|---|---|
| Vaj | 93–118 den. | 74 den. |
| Kafe | 120–140 den. | 104 den. |
| Mish i grirë | 730–849 den.. | 638 den. |
| Pulë | 401–493 den. | 376 den. |
| Qumësht | 67–78 den. | 56 den. |
| Vezë (12) | 129–148 den. | 103 den. |
Ky nuk është një korrigjim kozmetik në treg. Ky është një kërcim javor pikërisht në produktet që mbushin frigoriferin dhe zbrazin pagën. Vaji, qumështi, vezët, mishi, kafeja – gjithçka që është themelore për një familje është rritur në heshtje. Dhe pikërisht për këtë arsye kjo rritje çmimesh është politikisht e rrezikshme: nuk vjen me tronditje të madhe që vihet re lehtë, por me disa ndryshime “të vogla” që përfundojnë duke bërë një vrimë të madhe në buxhetin e familjes.
Në një përgjigje për Racin.mk, Ministria e Ekonomisë dhe Punës thotë se pas ngjarjeve në Lindjen e Mesme, po e monitoron nga afër situatën me çmimet e produkteve bazë, se Qeveria tashmë ka ndërhyrë duke ulur TVSH-në për benzinën dhe naftën nga 18 në 10 përqind për të parandaluar një rritje të madhe, dhe se është e përgatitur për masa ndërhyrjeje nëse përcaktohet një rritje e pajustifikuar e çmimeve ose një prishje më e madhe e stabilitetit të tregut.
Ministria gjithashtu shton se Inspektorati Shtetëror i Tregut ka 30 ekipe në terren dhe se raporti fillestar zyrtar pritet javën e ardhshme. Për momentin, sipas informacionit të tyre, nuk ka rritje të ndjeshme të çmimeve përveç vezëve dhe vajit, të cilat janë rreth 10 përqind.
Këtu fillon problemi thelbësor. Ministria pretendon se nuk ka tronditje më të gjerë të çmimeve në terren, dhe ajo që konsumatori sheh në treg është e kundërta: jo vetëm vezët dhe vaji i ullirit po rriten, por edhe qumështi, pula, mishi i grirë dhe kafeja. Është e mundur që shteti po shikon mesataret, faturat hyrëse, sinjalet e tregut të aksioneve ose raportet e kontrollit që ende nuk e kanë kapur efektin e plotë të shitjeve me pakicë.
Por pikërisht ky është lajmi: qeveria sheh stabilitet në raporte, dhe qytetarët shohin rritje çmimesh në rafte. Kur shteti dhe arka fillojnë të flasin një gjuhë të ndryshme, atëherë problemi nuk është më vetëm ekonomik. Ai bëhet politik.
Statistikat zyrtare, sigurisht, ende tingëllojnë më të qeta. Enti Shtetërore i Statistikave njoftoi se inflacioni në shkurt ishte 0.2 përqind në bazë mujore. Por i njëjti inflacion mesatar nuk mund t’i tregojë të vërtetën një familjeje që jeton me vaj, vezë, qumësht dhe mish.
Mesatarja mund të duket e qetë, por kuzhina mund të jetë gjithnjë e më e shtrenjtë. Kjo është arsyeja pse shporta minimale e sindikatës për marsin është rritur përsëri, në 67.818 denarë, që është edhe 436 denarë më shumë se në shkurt. Kjo do të thotë që barra nuk është më vetëm statistikore, por e brendshme dhe e përditshme.
Kësaj histori i jepet peshë shtesë nga fakti se shteti nuk mund të pretendojë se nuk ka mjetet. Vetë Ministria e Ekonomisë dhe Punës u mburr se në vitin 2025 kufizoi marzhet në 102 grupe produktesh dhe çmimet në 8 grupe produktesh bazë ushqimore, dhe se me këto masa ushqimi u bë më i lirë dhe inflacioni u stabilizua.
Në prill të vitit të kaluar, e njëjta ministri kujtoi edhe një herë se vendimet e shkurtit 2025 përfshinin tavane dhe marzhe direkte pikërisht për qumështin, bukën, miellin, vezët, vajin e ullirit, kosin dhe qumështin. Me fjalë të tjera, shteti ka përvojë me ndërhyrjen direkte. Sot nuk mund të pretendojë se e tëra çfarë mund të bëjë është të numërojë dhe të presë.
Këtu qëndron kontradikta më e madhe në qëndrimin e qeverisë. Nga njëra anë, Qeveria e njeh qartë se ekziston rreziku që kriza e Lindjes së Mesme të përhapet në çmimet e ushqimeve – prandaj po ndërhyn në karburant, prandaj Inspektorati i Tregut është në terren, prandaj Ministria po flet për masa të mundshme të synuara për më të prekshmit.
Nga ana tjetër, e njëjta qeveri dëshiron të japë përshtypjen se ende nuk po ndodh asgjë serioze. Ky është një pozicion politikisht i përshtatshëm, por ekonomikisht i dobët.
Sepse kur çmimet kanë filluar të rriten për kaq shumë produkte bazë, shteti nuk është më në fazën e vëzhgimit. Është në fazën e zgjedhjes: ose do të ndërhyjë në kohë, ose do të shpjegojë pse u vonua.
Dhe pikërisht për këtë arsye teza mbetet e njëjtë: çmimet nuk shpërthyen me një vendim spektakolar, por në heshtje, vetëm brenda një jave, në të gjitha ato produkte pa të cilat nuk mund të mbijetohet muaji.
Përgjigja zyrtare e Ministrisë është e rëndësishme sepse tregon se Qeveria është e vetëdijshme për rrezikun, se tashmë e sheh problemin dhe se po përgatitet për masa të mundshme.
Por e njëjta përgjigje zbulon edhe pikën e dobët të qeverisë: ndërsa shteti ende thotë se nuk ka rritje të konsiderueshme më të gjerë, realiteti në tregje e ka shtyrë tashmë këtë tezë mënjanë.
Dhe kur qeveria vonohet pas policës, qytetari paguan gjithmonë i pari.
Situata e tensionuar në Lindjen e Mesme ka pasur ndikim të drejtpërdrejtë në tregjet globale, veçanërisht në energji dhe zinxhirët e furnizimit. Rritja e pasigurisë në këtë rajon ka shkaktuar luhatje në çmimet e naftës dhe transportit, të cilat më pas reflektohen në koston e prodhimit dhe shpërndarjes së produkteve ushqimore. Si rrjedhojë, edhe ekonomitë më të vogla dhe të varura nga importi, si ajo e Maqedonisë së Veriut, ndjejnë efektin zinxhir, ku çdo rritje e kostove në nivel global përkthehet gradualisht në çmime më të larta për konsumatorët në raftet e supermarketeve.
Nafta ulet sërish/ Deklaratat e Trump luhasin bursat, çmimi bie me 5 dollarë
E rëndë në Itali, gjimnazisti g*det më th*kë mësuesen jashtë derës së shkollës
Inspektorati për përdorimin e gjuhëve duhej të ishte “gardian” i shqipes por veproi si “dezertor”!
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve
Visar Ganiu ua uron Kurban Bajramin: Ju uroj që kjo festë e shenjtë t’ju sjellë paqe në zemër | VIDEO
Aksident tragjik në autostradën Tetovë – Gostivar, humb jetën një grua 33 vjeçare | VIDEO
Shkup, panairi i patundshmërive të Dubait! Citi Casa rikthehet në hapësirat e COWORK21 më 31 maj dhe 1 qershor
-
Lajme nga vendi2 months agoRrjeti i madh i dyqaneve për produkte të shtëpisë Comodita Home po rritet akoma më tepër, tash me dyqanin më të madh në Re Mall, Tetovë
-
Sport2 months agoOLIMPIADA DIMËRORE ‘’MILANO CORTINA 2026’’ FILLON MË 6 SHKURT
-
Lajme nga vendi2 months agoVLEN: Me Fetain në krye, nis goditja reale ndaj pasurisë së paligjshme