Lajme nga vendi
Nëse humb Orbani, Gruevski mund të shfaqet në kufi
Shkruan: Petar Arsovski/Dw
Për ne, që gjithsesi jemi një fusnotë në politikën rajonale, nuk ka pasoja të mëdha – variabla më e rëndësishme politike është nëse, në rast se humb Orbani, Gruevski mund të shfaqet në ndonjë pikë kufitare, ngjashëm me strategjinë “ja ku jam” të Artan Grubit.
Ndërkohë që jemi të fokusuar te lufta në Iran, duke pritur çdo ditë nëse do të vijë fundi i botës apo gjithçka do të vazhdojë “si deri më tani”, në rrethin tonë të afërt po ndodh ndoshta ngjarja më e rëndësishme politike për rajonin në dy dekadat e fundit – zgjedhjet në Hungari. Në prag të tyre, skena politike hyn në fazën më të pasigurt: pas viteve të dominimit të autokratit Viktor Orban dhe partisë së tij Fidesz, për herë të parë në sondazhe kryeson opozita. Megjithatë, për shkak të modelit zgjedhor dhe aparatit të konsoliduar partiak të pushtetit, rezultati mbetet ende i pasigurt. Tani shtrohet pyetja – cilat janë shanset reale për ndryshim pushteti dhe çfarë do të thotë kjo për Hungarinë dhe rajonin?
Së pari, për shanset e opozitës. Nëse matemi thjesht sipas trendeve empirike në sondazhe, Tisa hyn në zgjedhje si favorit. Në muajt e fundit, disa sondazhe të pavarura tregojnë një epërsi të qëndrueshme, madje ndonjëherë edhe dyshifrore ndaj Fidesz, sidomos te votuesit e përcaktuar. Sipas shkencës politike, kjo nuk është më një garë brenda marzhit të gabimit, por një zhvendosje reale e peizazhit politik.
Sistemi zgjedhor si faktor kyç i pasigurisë
Megjithatë, në sistemin dhe kontekstin hungarez, këto shifra nuk mund të lexohen në mënyrë lineare. Situata mbetet e pasigurt, kryesisht për shkak të sistemit zgjedhor që favorizon partitë e mëdha – dhe historikisht kjo ka qenë Fidesz.
Nga 199 deputetë, 106 zgjidhen me sistem shumicor dhe 93 me model proporcional kombëtar. Ky sistem hibrid nënkupton se, matematikisht, një parti mund të fitojë edhe me më pak vota, nëse ato janë të shpërndara më mirë në njësi zgjedhore, sidomos në ato me model shumicor. Kështu, edhe pse Tisa kryeson në nivel kombëtar, nëse kjo epërsi nuk shpërndahet në mënyrë të barabartë, Fidesz mund të fitojë në mandate – edhe pse ka më pak vota në total.
Për më tepër, kufijtë e njësive zgjedhore dhe struktura e tyre demografike e favorizojnë pushtetin, duke rritur peshën e zonave rurale – bastion tradicional i Fidesz.
Ndarjet gjeografike dhe demografike: tre Hungari të ndryshme
Për të kuptuar polarizimin e thellë politik, duhet parë edhe aspekti gjeografik dhe gjeneracional. Hungaria funksionon praktikisht si tre hapësira politike.
E para është Budapesti, ku elektorati është i prirur drejt opozitës dhe pritet dominim i Tisa-s me diferencë të ndjeshme. Por Budapesti, megjithëse i rëndësishëm, nuk mjafton për fitore.
E dyta janë qytetet e mëdha dhe qendrat rajonale – këtu zhvillohet beteja reale. Këto zona janë më të arsimuara, më të orientuara ekonomikisht dhe më pro-evropiane. Prandaj, Tisa ka potencial të fitojë një numër të madh njësish zgjedhore në këto zona, gjë që do ta siguronte fitoren në nivel kombëtar.
Por ekziston edhe hapësira e tretë – qytetet e vogla dhe fshatrat – bastionet e Fidesz. Në këto zona, pushteti ka organizim të fortë, ndikim mediatik dhe mbështetje të qëndrueshme nga popullsia më e vjetër. Nëse edhe këtu Tisa do të dilte përpara, kjo do të ishte një surprizë statistikore, por jo e pamundur – efekti “cunam” është i dokumentuar në prag zgjedhjesh.
Ndarja gjeneracionale: të rinjtë për ndryshim, të moshuarit për stabilitet
Një tjetër fenomen interesant është ndarja mes brezave: votuesit e rinj (18–40 vjeç) mbështesin fuqishëm Tisa-n, ndërsa votuesit më të moshuar, sidomos pensionistët, kanë preferencë të qartë për Fidesz.
Kjo nuk është vetëm ndarje sipas moshës, por përplasje mes dy emocioneve: e ardhmja kundrejt sigurisë. Tek ata që kërkojnë ndryshim dominojnë temat si lufta kundër korrupsionit, arsimi, shëndetësia dhe BE-ja. Tek votuesit konservatorë dhe më të moshuar dominojnë stabiliteti, siguria dhe sovraniteti. Ju tingëllon e njohur?
Skenarët e mundshëm
Rezultati përfundimtar do të varet nëse trendet e sondazheve do të përkthehen në vota reale, në vendet e duhura. Skenari më i mundshëm është që Tisa të fitojë shumicë, por jo shumë të madhe, duke lënë hapësirë për koalicione të pazakonta pas zgjedhjeve, sidomos nëse partitë e vogla hyjnë në parlament.
Skenari i dytë më i mundshëm është një parlament ku asnjë parti nuk mund të formojë qeveri – një “skenar bullgar” me zgjedhje të përsëritura. Skenari i tretë, edhe pse më pak i mundshëm, është rikthimi i Fidesz përmes mobilizimit të fortë dhe shpërndarjes së favorshme të votave.
Pasojat rajonale: si do të ndikojë ndryshimi në Budapest në Ballkan
Këto zgjedhje nuk janë thjesht zgjedhje – ato janë një referendum për drejtimin e Hungarisë: status quo apo ndryshim drejt një modeli më të hapur dhe më pro-evropian të demokracisë.
Për rajonin, kjo ka rëndësi të madhe. Hungaria nën Orban ka qenë një lloj “mburoje politike” për qeveri me probleme demokratike, si brenda BE-së ashtu edhe në fqinjësi. Në kuadër të BE-së, Budapesti shpesh ka bllokuar ose relativizuar kritikat për sundimin e ligjit. Nëse Tisa formon qeveri, ky model ka gjasa të zhduket dhe të zëvendësohet me një politikë më të harmonizuar me BE-në.
Për Serbinë, për shembull, ku Hungaria është aleat kyç politik dhe një nga mbështetësit më të zëshëm të Aleksandar Vuçiqit në institucionet evropiane, kjo mund të ndryshojë ndjeshëm qasjen e Brukselit ndaj Beogradit – nga një qëndrim relativisht i butë në një më të ashpër dhe më pak tolerant.
Për ne, që jemi gjithsesi një fusnotë në politikën rajonale, nuk ka pasoja të mëdha – përveç një çështjeje: nëse humb Orbani, a mund të shfaqet Gruevski në ndonjë pikë kufitare, sipas strategjisë “ja ku jam” të Artan Grubit? Nëse kjo ndodh, padyshim do të shkaktonte tronditje në skenën e brendshme – por kjo tashmë është temë për një kolumnë tjetër.
Në Regjistrin Elektronik Kombëtar të Rregulloreve (ENER), prej sot është i disponueshëm propozim-ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për marrjen dhe transplantimin e pjesëve të trupit të njeriut për qëllime mjekimi, njoftoi Ministria e Shëndetësisë.
“Nga zbatimi i deritanishëm i ligjit ka dalë nevoja për të bërë ndryshime dhe plotësime në drejtim të zgjerimit të rrethit të personave që mund të jenë dhurues të gjallë të organeve, thjeshtësimit dhe ndryshimit të procedurave administrative, si dhe mundësimit që çdo qytetar, përmes një deklarate te mjeku i tij amë, të përcaktohet si donator potencial i organeve pas vdekjes. Ky është edhe një hap drejt rritjes së vetëdijes publike për rëndësinë e dhurimit të organeve, si akti më i lartë i humanizmit përmes të cilit shpëtohen jetë njerëzish. Qëllimi është që vullneti i qytetarit të jetë parësor, sistemi të jetë më transparent dhe më i besueshëm, ndërsa vendimi personal të rikthehet aty ku i takon – te vetë individi”, thekson ministri Aliu.
Parashikohet gjithashtu edhe vendosja e një liste kombëtare që do të udhëhiqet nga Ministria e Shëndetësisë në kuadër të “Sistemit Kombëtar për Evidenca Elektronike në Shëndetësi”, si dhe rregullime të tjera administrativo-teknike të tekstit ligjor, informojnë nga Ministria.
Ja edhe kushtet tjera të cilat duet t’i plotësoni.
Me këtë ndryshime ligjore, gjithkush që posedon patentë shoferi të kategorisë “B”, do të mundet në mënyrë të ligjshme, të vozisë motorin me 125 kubikë, pa patur nevojë ta ketë kategorinë “A”.
Parlamenti i Maqedonisë së Veriut i miratoi ndryshimet në Ligjin për siguri në komunikacion dhe rrugë, gjë me të cilën në fuqi hyjnë risitë e gjatë pritura për shoferët. Me këtë ndryshm ligjor parashihet, që çdokush që posedon patentë shoferi të kategorisë “B”, në mënyrë të ligjshme të mund të drejtojë motorin me 125 kubikë, pa patur nevojë ta ketë kategorinë “A”.
Megjithatë, që të mund të përdorë këtë të drejtë, duhet t’i plotësojnë këto kritere:
-Të kenë mbushur 23 vjet moshë
-Të posedojnë patentë shoferi të kategorisë “B”, me më së paku 5 vjet
-Të kenë ndjekur 4 orë teorike plotësuese në Auto-shkollë
Kjo masë pritet konsiderueshëm ta zvogëlojë rrëmujën në trafik nëpër qytete dhe t’i nxisë qytetarët që në mënyrë më racionale t’i përdorin mjetet transportuese.
Në zonën e Tetovës dhe Gostivarit gjatë ditës së kaluar (08.04.2026), zyrtarët policorë kanë privuar nga liria katër persona për shkak të dyshimit për veprën penale “drejtim i pakujdesshëm i automjetit” sipas nenit 297-a të Kodit Penal:
Në ora 19:10, zyrtarë policorë nga Stacioni Policor i Zhrovjanit kanë privuar nga liria personin A.A. (22) nga fshati Zhrovjan, komuna e Bogovinës. Ai është kapur duke drejtuar automjetin “Volkswagen Golf” me targa të Tetovës pa leje drejtimi, ndërsa pas marrjes së masave dhe kontrolleve të kryera është konstatuar se paraprakisht është raportuar se ka tentuar të kryejë vjedhje të akumulatorëve nga një makinë pune e personit Z.Z. nga fshati Radiovcë, rajoni i Tetovës. Automjeti është konfiskuar.
Pas dokumentimit të plotë të rasteve, ndaj personave do të vijojnë kallëzimet përkatëse.
……Më datë 08.04.2026 në ora 21:35, zyrtarë policorë nga SPB Tetovë kanë privuar nga liria personin B.M. (31) nga Tetova. Sipas raportimit, rreth orës 20:00 në rr. “Andrea Jovanovski Zhurçin” në Tetovë, pas një debati paraprak lidhur me trafikun, ai me thikë i ka shkaktuar lëndime personit B.D. (36) nga Tetova. Pas dokumentimit të plotë të rastit, do të vijojë parashtresa përkatëse.
……Më datë 08.04.2026 në ora 14:40 në Stacionin Policor Gallatë, personi A.J. (39) nga fshati Dobridoll ka raportuar se në vendin e tij të punës si higjienist në shkollën fillore të fshatit është sulmuar fizikisht nga N.B. nga i njëjti fshat. Po ndërmerren masa për zbardhjen e rastit.
……Më datë 08.04.2026 në ora 23:00 në SPB Tetovë, 40-vjeçarja Z.S. nga fshati Bërvenicë, rajoni i Tetovës, ka raportuar se rreth orës 22:00 në një palestër sportive në Tetovë, djali i saj i mitur është sulmuar fizikisht nga një i mitur tjetër. Po ndërmerren masa për zbardhjen e rastit.
……Më datë 09.04.2026 në ora 23:35 në fshatin Trebosh, komuna e Zhelinës, zyrtarë policorë nga Stacioni Policor i Grupcinit kanë arrestuar personin E.S. (22) nga fshati Trebosh, duke vepruar sipas një raportimi paraprak nga B.S. (45) nga i njëjti fshat, se më datë 08.04.2026 rreth orës 21:30 në një objekt hotelierik në të njëjtin fshat, ai ka sulmuar fizikisht djalin e tij 16-vjeçar. Pas dokumentimit të plotë të rastit do të vijojë parashtresa përkatëse.
…..Më datë 07.04.2026 në ora 11:30 në DPB Gostivar, A.Sh. (51) nga Gostivari ka raportuar se F.A. (41) nga Gostivari e ka kërcënuar. Më pas, më datë 08.04.2026 në ora 07:45 në DPB Gostivar, nga Qendra Urgjente në Gostivar është raportuar se F.A. (41) nga Gostivari ka kërkuar ndihmë duke pretenduar se një ditë më parë ishte sulmuar fizikisht, pas së cilës për shkak të seriozitetit të lëndimeve është transferuar në Kompleksin e Klinikave “Nënë Tereza” në Shkup. Po ndërmerren masa për zbardhjen e rastit.
……Më datë 08.04.2026 në ora 10:20 në SPB Tetovë, personat I.S. (75), S.S. (66) dhe L.S. (56) nga fshati Kamjan, komuna e Bogovinës, kanë raportuar se bashkëfshatari i tyre I.E. ka kryer “ndërtim pa leje” dhe “uzurpim të pasurisë së paluajtshme”. Sipas raportimit, ai ka ndërtuar një mur betoni në tokë shtetërore duke bllokuar rrugën drejt pronave të tyre, për të cilën ata posedojnë një vendim gjyqësor të formës së prerë për të drejtën e përdorimit që nga viti 1979. Po ndërmerren masa për zbardhjen e rastit.
……Më datë 09.04.2026 në ora 00:25 në DPB Gostivar, nga Qendra Urgjente pranë Qendrës Mjekësore Gostivar, është raportuar se tek ata me lëndime të rënda trupore është sjellë K.V. (61) nga Makedonski Brodi. Sipas raportimit, ai ka marrë lëndimet pasi ka rrëshqitur dhe është rrëzuar ndërsa ishte në vendin e tij të punës – roje në një bazë asfalti në rrugën magjistrale. Këqyrja e vendit të ngjarjes është kryer nga ekipi i DPB Gostivar.
……Më datë 08.04.2026 në ora 18:40 në Stacionin Policor të Tearcës, B.S. (72) nga fshati Tearcë ka raportuar se në një rrugë lokale në fshat ka rënë zjarr në automjetin e tij të parkuar “Citroen Saxo” me targa të Tetovës. Nuk ka persona të lënduar, ndërsa zjarri është lokalizuar nga ekipi i Njësisë Territoriale Kundër Zjarrit Tetovë. Këqyrja e vendit të ngjarjes është kryer nga ekipi i Stacionit Policor të Tearcës.
“Gjithçka është gati” – Trump jep njoftimin e ri pasi u shkelë marrëveshja e armëpushimit
Aliu: Ndryshimet në Ligjin për Transplantim tashmë në ENER
Ari, i cili kohët e fundit po thyente rekorde tani ka një rënie të ndjeshme nga kulmet e fundit
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve
Visar Ganiu ua uron Kurban Bajramin: Ju uroj që kjo festë e shenjtë t’ju sjellë paqe në zemër | VIDEO
Aksident tragjik në autostradën Tetovë – Gostivar, humb jetën një grua 33 vjeçare | VIDEO
Shkup, panairi i patundshmërive të Dubait! Citi Casa rikthehet në hapësirat e COWORK21 më 31 maj dhe 1 qershor
-
Lajme nga bota2 weeks ago“Do jem makthi i Iranit”, Trump ‘kërcënon’ sërish: Nëse nuk ulen në negociata, bombardimet do të shtohen
-
Lajme nga rajoni2 weeks agoZbardhet dëshmia e autorit të vrasjes së Liridonës, Plava: Kisha marrëveshje me Murselin, më tha se Behgjet Pacolli ka qenë në dijeni
-
Lajme nga vendi2 months ago20-vjecari nga fshati Novo Sellë е Tetovës drejtonte mjetin pa leje i sekuestohet përkohësisht “BMV”