Shkruan: Petar Arsovski/Dw

Për ne, që gjithsesi jemi një fusnotë në politikën rajonale, nuk ka pasoja të mëdha – variabla më e rëndësishme politike është nëse, në rast se humb Orbani, Gruevski mund të shfaqet në ndonjë pikë kufitare, ngjashëm me strategjinë “ja ku jam” të Artan Grubit.

Ndërkohë që jemi të fokusuar te lufta në Iran, duke pritur çdo ditë nëse do të vijë fundi i botës apo gjithçka do të vazhdojë “si deri më tani”, në rrethin tonë të afërt po ndodh ndoshta ngjarja më e rëndësishme politike për rajonin në dy dekadat e fundit – zgjedhjet në Hungari. Në prag të tyre, skena politike hyn në fazën më të pasigurt: pas viteve të dominimit të autokratit Viktor Orban dhe partisë së tij Fidesz, për herë të parë në sondazhe kryeson opozita. Megjithatë, për shkak të modelit zgjedhor dhe aparatit të konsoliduar partiak të pushtetit, rezultati mbetet ende i pasigurt. Tani shtrohet pyetja – cilat janë shanset reale për ndryshim pushteti dhe çfarë do të thotë kjo për Hungarinë dhe rajonin?

Së pari, për shanset e opozitës. Nëse matemi thjesht sipas trendeve empirike në sondazhe, Tisa hyn në zgjedhje si favorit. Në muajt e fundit, disa sondazhe të pavarura tregojnë një epërsi të qëndrueshme, madje ndonjëherë edhe dyshifrore ndaj Fidesz, sidomos te votuesit e përcaktuar. Sipas shkencës politike, kjo nuk është më një garë brenda marzhit të gabimit, por një zhvendosje reale e peizazhit politik.

Sistemi zgjedhor si faktor kyç i pasigurisë

Advertisement

Megjithatë, në sistemin dhe kontekstin hungarez, këto shifra nuk mund të lexohen në mënyrë lineare. Situata mbetet e pasigurt, kryesisht për shkak të sistemit zgjedhor që favorizon partitë e mëdha – dhe historikisht kjo ka qenë Fidesz.

Nga 199 deputetë, 106 zgjidhen me sistem shumicor dhe 93 me model proporcional kombëtar. Ky sistem hibrid nënkupton se, matematikisht, një parti mund të fitojë edhe me më pak vota, nëse ato janë të shpërndara më mirë në njësi zgjedhore, sidomos në ato me model shumicor. Kështu, edhe pse Tisa kryeson në nivel kombëtar, nëse kjo epërsi nuk shpërndahet në mënyrë të barabartë, Fidesz mund të fitojë në mandate – edhe pse ka më pak vota në total.

Për më tepër, kufijtë e njësive zgjedhore dhe struktura e tyre demografike e favorizojnë pushtetin, duke rritur peshën e zonave rurale – bastion tradicional i Fidesz.

Ndarjet gjeografike dhe demografike: tre Hungari të ndryshme

Për të kuptuar polarizimin e thellë politik, duhet parë edhe aspekti gjeografik dhe gjeneracional. Hungaria funksionon praktikisht si tre hapësira politike.

Advertisement

E para është Budapesti, ku elektorati është i prirur drejt opozitës dhe pritet dominim i Tisa-s me diferencë të ndjeshme. Por Budapesti, megjithëse i rëndësishëm, nuk mjafton për fitore.

E dyta janë qytetet e mëdha dhe qendrat rajonale – këtu zhvillohet beteja reale. Këto zona janë më të arsimuara, më të orientuara ekonomikisht dhe më pro-evropiane. Prandaj, Tisa ka potencial të fitojë një numër të madh njësish zgjedhore në këto zona, gjë që do ta siguronte fitoren në nivel kombëtar.

Por ekziston edhe hapësira e tretë – qytetet e vogla dhe fshatrat – bastionet e Fidesz. Në këto zona, pushteti ka organizim të fortë, ndikim mediatik dhe mbështetje të qëndrueshme nga popullsia më e vjetër. Nëse edhe këtu Tisa do të dilte përpara, kjo do të ishte një surprizë statistikore, por jo e pamundur – efekti “cunam” është i dokumentuar në prag zgjedhjesh.

Ndarja gjeneracionale: të rinjtë për ndryshim, të moshuarit për stabilitet

Një tjetër fenomen interesant është ndarja mes brezave: votuesit e rinj (18–40 vjeç) mbështesin fuqishëm Tisa-n, ndërsa votuesit më të moshuar, sidomos pensionistët, kanë preferencë të qartë për Fidesz.

Advertisement

Kjo nuk është vetëm ndarje sipas moshës, por përplasje mes dy emocioneve: e ardhmja kundrejt sigurisë. Tek ata që kërkojnë ndryshim dominojnë temat si lufta kundër korrupsionit, arsimi, shëndetësia dhe BE-ja. Tek votuesit konservatorë dhe më të moshuar dominojnë stabiliteti, siguria dhe sovraniteti. Ju tingëllon e njohur?

Skenarët e mundshëm

Rezultati përfundimtar do të varet nëse trendet e sondazheve do të përkthehen në vota reale, në vendet e duhura. Skenari më i mundshëm është që Tisa të fitojë shumicë, por jo shumë të madhe, duke lënë hapësirë për koalicione të pazakonta pas zgjedhjeve, sidomos nëse partitë e vogla hyjnë në parlament.

Skenari i dytë më i mundshëm është një parlament ku asnjë parti nuk mund të formojë qeveri – një “skenar bullgar” me zgjedhje të përsëritura. Skenari i tretë, edhe pse më pak i mundshëm, është rikthimi i Fidesz përmes mobilizimit të fortë dhe shpërndarjes së favorshme të votave.

Pasojat rajonale: si do të ndikojë ndryshimi në Budapest në Ballkan

Advertisement

Këto zgjedhje nuk janë thjesht zgjedhje – ato janë një referendum për drejtimin e Hungarisë: status quo apo ndryshim drejt një modeli më të hapur dhe më pro-evropian të demokracisë.

Për rajonin, kjo ka rëndësi të madhe. Hungaria nën Orban ka qenë një lloj “mburoje politike” për qeveri me probleme demokratike, si brenda BE-së ashtu edhe në fqinjësi. Në kuadër të BE-së, Budapesti shpesh ka bllokuar ose relativizuar kritikat për sundimin e ligjit. Nëse Tisa formon qeveri, ky model ka gjasa të zhduket dhe të zëvendësohet me një politikë më të harmonizuar me BE-në.

Për Serbinë, për shembull, ku Hungaria është aleat kyç politik dhe një nga mbështetësit më të zëshëm të Aleksandar Vuçiqit në institucionet evropiane, kjo mund të ndryshojë ndjeshëm qasjen e Brukselit ndaj Beogradit – nga një qëndrim relativisht i butë në një më të ashpër dhe më pak tolerant.

Për ne, që jemi gjithsesi një fusnotë në politikën rajonale, nuk ka pasoja të mëdha – përveç një çështjeje: nëse humb Orbani, a mund të shfaqet Gruevski në ndonjë pikë kufitare, sipas strategjisë “ja ku jam” të Artan Grubit? Nëse kjo ndodh, padyshim do të shkaktonte tronditje në skenën e brendshme – por kjo tashmë është temë për një kolumnë tjetër.

Advertisement

Shkëndija  shënoi  fitore të  sigurt  në transfertë me  Rabotniçkin në Shkup 0-3, ndërsa Pelisteri dhe Vardari  luajtën me barazim pa gola në Manastir, në kuadër të javës së 26-të  në Ligën e parë të futbollit vendor.

Shkëndija ka marrë fitore bindëse 3:0 në transfertë me Rabotniçkin në  Shkup.

Dy gola të Endrit Krasniqit dhe një të Fabrice Tambës sollën fitoren e 19-të sezonale për ekipin kuqezinj. 

Pas ndeshjes trajneri Jeton Beqiri theksoi se fitorja vjen në një moment të duhur kurse ekipi i tij ka reaguar në mënyrë pozitive pas asaj disfate në Tetovë kundër Pelisterit

  “E dominuam takimin nga fillimi deri në fund, përveç një gabimi individual në fillimin e pjesës së dytë ku na shpëtoi portieri. Pjesa tjetër ishte e kontrolluar nga ana jonë dhe ishte një fitore e cila na duhej në këto momente për shkak se, të them të drejtën, edhe ne si staf, edhe futbollistët, edhe opinioni, edhe tifozët, të gjithë e përjetuam shumë rëndë atë humbje me Pelisterin. Ishte një humbje e papritur, por futbolli i ka këto situata dhe ne duhet mbas humbjes të reagojmë dhe të luftojmë çdo ndeshje pastaj për trepikëshin.” ka deklaruar trajneri Jeton Beqiri.

Advertisement

 Pas Shkëndisë në Tetovë, Pelisteri ia “prishi hesapet” edhe një favoriti për titullin kampion. Në Manastir nën dritën e reflektorëe ndeshja kundër Vardarit përfundoi pa gola.

Ky barazim ka një peshë të madhe duke ndezur “betejën” për titullin kampion.

Me këtë pikë Vardari bëri një hap prapa në garën me Shkëndinë, kurse Pelisteri tregoi se është “vrasës” i favoritëve pasi drejtpërdrejtë po ndikon se ku do të përfundojë titulli i Kampionit.

Teksa kanë mbetur edhe shtatë xhiro deri në përfundim të kampionatit diferenca mes Vardarit dhe Shkëndisë tani është 1 pikë.

 SHABAN SINANI – TV KOHA

Advertisement

“Çdo ndryshim në konsensusin evropian do t’i japë Bullgarisë të drejtën për të vënë veton ndaj anëtarësimit të Maqedonisë në Bashkimin Evropian”. Këtë e deklaroi eurodeputeti bullgar Ilija Lazarov nga Partia Popullore Evropiane, duke komentuar, siç e quan ai, përpjekjet për të rishikuar kushtet evropiane për Shkupin zyrtar.

Sipas tij, raportuesi në Parlamentin Evropian, Thomas Waitz, vepron në kontakt të ngushtë me qeverinë e RMV-së.

“Thomas Waitz është plotësisht nën tutelën e Mickoskit dhe Mucunskit dhe punon praktikisht nën diktimin e tyre. Ajo që ata duan përfshihet gjithmonë në draft-raportin e tij. Ajo që do të pranohet është një çështje tjetër”, theksoi Lazarov.

Ai kujtoi se vitin e kaluar, eurodeputetët bullgarë arritën të bllokonin propozimet që lidheshin me identitetin dhe gjuhën maqedonase, të cilat, sipas tij, shkaktuan “tallje” në Komitetin e Politikës së Jashtme.

“Të 17 eurodeputetët bullgarë punuan unanimisht në atë kohë, nënshkruan dhe dërguan dy letra te Roberta Metsola, te të gjithë kolegët përgjatë gjithë zinxhirit. Qëndrimi bullgar u pranua dhe u kuptua, amendamentet nuk kaluan”, tha eurodeputeti bullgar.

Advertisement

Sipas Lazarov, tani po bëhet një përpjekje për të hequr protokollin e dytë, i cili është pjesë e të ashtuquajturit “propozim francez”.

“Propozimi francez është pranuar nga 27 shtetet anëtare, është nënshkruar dhe pranuar nga qeveria aktuale e atëhershme e Maqedonisë së Veriut dhe është ratifikuar nga parlamenti i tyre. E gjithë kjo ka kaluar dhe nuk i nënshtrohet komentit – duhet të zbatohet”, shtoi Lazarov.