Lajme nga vendi
Maqedonia me pothuajse 141 mijë raste me diabet, një e treta mbeten të padiagnostikuara
Diabeti mbetet një nga sëmundjet kronike me rritjen më të shpejtë të shekullit të 21-të, sipas Botimit të Njëmbëdhjetë të IDF Diabetes Atlas (2025). Sipas të dhënave, në vitin 2024, rreth 589 milionë të rritur jetonin me diabet në nivel global, që përfaqëson 11.1 për qind të popullsisë botërore të moshës 20 deri në 79 vjeç. Në Maqedoni, rreth 141 mijë njerëz jetojnë me diabet, që është 8.9 për qind e të rriturve, ose afërsisht çdo i njëmbëdhjeti qytetar i asaj moshe.
Atlasi tregon se rreth 43% e të rriturve me diabet në botë nuk janë të diagnostikuar. Kjo nënkupton se rreth 252 milionë njerëz jetojnë me diabet pa e ditur gjendjen e tyre, duke humbur mundësinë për ndërhyrje të hershme dhe parandalim të komplikimeve. Shtesë kësaj, 635 milionë njerëz kanë tolerancë të dëmtuar ndaj glukozës, ndërsa 488 milionë kanë glikemi të lartë esëll – gjendje që rrisin rrezikun për diabet të tipit 2 dhe sëmundje kardiovaskulare. Rreth një në pesë gra shtatzëna preken nga hiperglicemia gjatë shtatzënisë.
Diabeti është edhe një nga shkaqet kryesore të vdekjeve të parakohshme. Në vitin 2024, ai ishte përgjegjës për mbi 3.4 milionë vdekje mes të rriturve 20–79 vjeç – rreth 9.3% e të gjitha vdekjeve globale.
Atlasi tregon se barra ekonomike është po aq e madhe: shpenzimet direkte shëndetësore për diabetin për herë të parë kanë kaluar 1 trilion dollarë amerikanë, ose 12% të shpenzimeve të përgjithshme shëndetësore globale.
Edicioni i 11-të i Atlasit i kushton vëmendje të veçantë diabetit të tipit 1 në të gjitha grupmoshat. Në vitin 2024 vlerësohet se globalisht 9.1–9.5 milionë njerëz jetojnë me tip 1, prej tyre rreth 1.9 milionë janë fëmijë dhe adoleshentë nën 20 vjeç. Në kundërshtim me perceptimin e zakonshëm, shumica e personave me tip 1 (rreth 69%) janë të rritur të grupmoshës 20–59 vjeç. Në Evropë jetojnë rreth 2.7 milionë persona me tip 1 – numri më i lartë rajonal, falë mbijetesës më të gjatë dhe qasjes më të mirë në insulinë dhe kujdes.
Në Maqedoninë e Veriut rreth 938 vdekje në vit lidhen me diabetin
Sipas Atlasit, rreth 141 mijë persona në Maqedoni jetojnë me diabet – 8.9% e të rriturve. Prej tyre, rreth një e treta (afro 47 mijë) nuk e dinë se e kanë sëmundjen. Prevalenca e krahasuar është 7.4%, pak më poshtë mesatares evropiane prej 8%.
Sipas IDF, në vend jetojnë rreth 2.292 persona me diabet tip 1. Shpenzimet vjetore shëndetësore të lidhura me diabetin arrijnë në rreth 134 milionë dollarë amerikanë, ose rreth 953 dollarë për pacient, ndërsa vdekjet e lidhura me diabetin vlerësohen në afërsisht 938 raste në vit.
Sipas burimeve kombëtare, 112.000–135.000 persona janë të diagnostikuar me diabet: rreth 4.000 me tip 1, 40.000 me tip 2 në terapi me insulinë dhe 72.000–80.000 në terapi orale.
Insulina është falas për të gjithë pacientët me diabet, por rimbursimi për medikamente të tjera është i kufizuar. Pompat e insulinës dhe sistemet CGM aktualisht janë falas vetëm për fëmijët dhe një numër të kufizuar personash me tip 1 me komplikime të rënda (rreth 330 përdorues pompash dhe 600 përdorues CGM). Glukometrat dhe shiritat rimbursohen plotësisht vetëm për tipin 1; për tipin 2 me insulinë ka kufizime.
Programi Kombëtar për Diabetin dhe sistemi i prokurimeve publike financojnë insulinën, glukagonin, gjilpërat, shiritat, pompat e insulinës dhe sensorët CGM, me një buxhet prej rreth 16.1 milionë dollarësh për vitin 2024. Por vonesat në tendera kohët e fundit kanë shkaktuar mungesa serioze të glukometrave, shiritave, gjilpërave dhe materialeve harxhuese për pompat.
Për rezultate më të mira nevojitet forcim i regjistrave, qasje më e mirë në monitorim modern dhe kujdes multidisiplinar, si dhe zbatimi i plotë i Strategjisë Kombëtare për Diabetin. Gjithashtu, kërkohet një metodologji e re financimi dhe buxhetimi sipas modeleve rajonale.
Deri në vitin 2050 numri mund të arrijë në 853 milionë njerëz – 13% e popullsisë së rritur
Të dhënat tregojnë se diabeti po rritet në të gjitha rajonet e IDF-së, por me ritme të ndryshme. Në Afrikë pritet rritja më e madhe relative – 142% deri në vitin 2050 (nga 25 në 60 milionë). Në Rajonin e Paqësorit Perëndimor ka rreth 215 milionë të rritur me diabet – më shumë se një e treta e rasteve globale. Vetëm Kina përbën një në katër persona me diabet në botë.
Në Lindjen e Mesme dhe Afrikën Veriore, rreth një në gjashtë të rritur ka diabet (rreth 85 milionë). Rritja e projeksionuar deri më 2050 është 92%. Në Evropë ka rreth 65.6 milionë raste në 2024, ndërsa deri në 2050 pritet të arrijë në 72.4 milionë. Amerika e Veriut dhe Karaibet kanë shpenzimet më të larta shëndetësore të lidhura me diabetin – 439 miliardë dollarë, ose 43% të shpenzimeve globale.
Sipas Atlasit, deri në vitin 2050 numri global i personave me diabet mund të arrijë 853 milionë, ose 13% të popullsisë së rritur. Pjesa dërrmuese e rasteve të reja do të paraqitet në vendet me të ardhura të ulëta dhe mesatare, të cilat kanë sisteme shëndetësore më pak të përgatitura për sëmundjet kronike.
IDF Diabetes Atlas – një platformë globale me të dhëna për 215 vende
Atlasi global i diabetit i Federatës Ndërkombëtare të Diabetit (IDF) ofron të dhëna të krahasueshme për 215 shtete përmes një platforme të re online. Edicioni i 11-të thekson prioritetet kryesore: zbulimin e hershëm, parandalimin, forcimin e sistemeve shëndetësore dhe mbrojtjen e grupeve vulnerabël.
Dita Botërore e Diabetit shënohet më 14 nëntor çdo vit dhe është fushata më e madhe globale për ndërgjegjësimin ndaj kësaj sëmundjeje kronike. Ajo u iniciua nga IDF dhe OBSH, dhe në vitin 2006 u miratua zyrtarisht nga OKB. Dita shënohet në nder të ditëlindjes së Sir Frederik Banting, njërit nga zbuluesit e insulinës. Simboli i fushatës është rrethi blu, që paraqet unitetin në luftën kundër diabetit. Në Maqedoni organizohen aktivitete edukative, matje falas të sheqerit në gjak dhe tribuna publike për mbështetjen e pacientëve.
Ministria e Punëve të Brendshme e Maqedonisë së Veriut njofton se dy persona nga Shkupi janë privuar nga liria nën dyshimin për kryerje të veprave penale lidhur me fshehjen e targave të regjistrimit të automjeteve të tyre, me qëllim shmangien e evidentimit nga sistemi “Safe City”.
Sipas MPB-së, më 13 dhe 14 shkurt 2026, në periudhën nga ora 19:00 deri në 03:00, në zonën e Qendrës dhe Bit Pazarit në Shkup, nëpunës policorë nga SPB Shkup kanë realizuar aksion kontrollues të përforcuar për ruajtjen e sigurisë në zonën qendrore të qytetit.
Gjatë aksionit janë verifikuar identitetet e 24 personave, janë kontrolluar 17 persona dhe katër automjete, ndërsa janë evidentuar shtatë kundërvajtje në trafik. Dy automjete janë konfiskuar në përputhje me nenet 378 dhe 380 të Kodit Penal.
Në kuadër të këtij aksioni janë arrestuar dy persona me inicialet S.S. dhe M.A., të cilët drejtonin automjete të tipit “Mercedes” me targa të Shkupit. Sipas policisë, ekziston dyshim i bazuar se ata kanë kryer vepra penale sipas neneve 378 dhe 380 të Kodit Penal. Gjithashtu, është konstatuar edhe një kundërvajtje sipas nenit 80 të Ligjit për Armë.
MPB njofton se gjatë kontrollit janë ndërmarrë edhe masa parandaluese me patrullime të vazhdueshme në parkun në territorin e Kapishtecit, pranë një objekti hotelierik në bulevardin “Arradhat Partizane”, si dhe pranë fushës sportive “Dërveni Grad”, për shkak të grumbullimeve të përditshme të personave të mitur.
Nga MPB theksojnë se aksionet e përforcuara do të vazhdojnë edhe në periudhën e ardhshme, me qëllim ruajtjen e rendit dhe sigurisë publike.
Lajme nga vendi
Ligji për mbrojtje nga duhani me shumë gjasë do të shtihet nuk do të fillojë nga 1 marsi
Ligji për mbrojtje nga duhani me shumë gjasë nuk do të fillojë nga 1 marsi siç qëndron në zgjidhjen e propozuar ligjore. Ai do të përpunohet dhe miratohet sa më shpejt që të jetë e mundur, por zbatimi do të jetë në faza, fillimisht edukim, vërejtje e vetëm më pas gjoba. Po vlerësohet sa kohë do të zgjasin fazat. Këtë në emisionin Biznes 21 e konfirmoi këshilltari shtetëror në Ministrinë e Shëndetësisë, Nikolla Gërbçevski, i cili tha se ende po vazhdojnë bisedimet me palët e prekura.
“Nuk do ta quaja tërheqje, do ta quaja implementim fazor në kuptimin që në dialog me opinionin dhe në dialog me komunitetin e biznesit vendosëm të shkojmë me implementim të butë. Implementim që do të thotë në fillim vërejtje, edukim..
-Sa do të zgjasin fazat?
-Edhe kjo është pjesë e kësaj faze të harmonizimit. A do të jenë 6 muaj, a do të jenë 8 muaj, a do të jenë 3 muaj, nuk mund t’ju them, por kjo do të varet si do të vendosë grupi operativ i punës”, u shpreh Nikolla Gërbaçevski – këshilltar shtetëror në Ministrinë e Shëndetësisë.
Gastronomët e mbështesin ligjin, por kanë kërkuar nga Qeveria që zbatimi të zgjasë 3 vite, e vetëm pastaj të ketë ndëshkime. Sipas tyre, nëse zbatimi nis menjëherë, do ta godasë biznesin dhe do të ketë mbyllje objektesh dhe largim të punëtorëve. Thonë se ligji është një nga më rigorozët dhe është bërë sipas shembullit të Spanjës, Sllovenisë ku 15-18 për qind e popullsisë janë duhanpirës, për dallim nga tek ne ku janë 60 deri 65 për qind.
“Propozuam një model prej tre vitesh, përkatësisht në vitin e parë, në 12 muajt e parë të kemi fushatë informuese edhe për gastronomët edhe për qytetarët. Në fazën e dytë, siç thamë nga 12 deri në 36 muaj, themi ndalim i rreptë në hapësira të mbyllura, konsumimi i të gjitha produkteve me duhan. Zona të lejuara, qartë të definuara të jashtme për duhanpirje. Faza e tretë dihet, aty është zbatimi i plotë mbi bazë të analizave të bëra më parë. Këtu më nuk ka tolerancë për askënd. Kjo është pas tre vitesh, ku fjalë për fjalë do të sanksionohen edhe objektet edhe personat fizikë”, tha Perica Golomeiq – Oda Turistike e Gastronomike pranë LOE.
Ekspertët me qëndrim se propozim-ligji kërkon përpunim serioz. Thonë se me një zgjidhje të tillë përveç gastronomëve do të pësojnë edhe kompanitë që prodhojnë dhe shesin produkte të duhanit, por edhe buxheti i shtetit. Reagojnë se nuk mund të marrim ligj “shabllon” nga Sllovenia, vend që kurrë nuk ka prodhuar duhan në historinë e tij, e as nuk ka fabrikë për cigare.
“Ky propozim-ligj kërkon përpunim serioz sipas meje. Do të thotë nuk duhet të miratohet derisa të punohet siç duhet. Unë e respektoj mendimin nga gastronomia, oda, fazor po, megjithatë duhet edhe të përpunohet ligji. Në këtë ligj nuk ka as dispozita kalimtare as përfundimtare se kush nga kur vlen. Ne kemi në stok shumë produkte të duhanit, të cilat sipas tyre tani duhet të mos shiten. Çfarë do të bëjmë me ato produkte?!”, u shpreh Zlatko Arsov – profesor në Fakultetin e Shkencave Bujqësore dhe Ushqimit.
Me propozim-ligjin e ri ndalohet pirja e çdo lloji cigaresh, jo vetëm klasiket por edhe cigaret elektronike, pajisjet “vejp” në të gjitha objektet e mbyllura gastronomike, firma, në dhe para institucioneve publike, shkolla, kopshte, stacione autobusësh dhe hekurudhore, tregje, objekte kulturore dhe sportive, stacione autobusësh. Nuk lejohet të pihet cigare as në veturë nëse ka fëmijë. Gjobat për qytetarët lëvizin nga 150-300 euro, ndërsa për firmat deri në 5.000 euro.
Lajme nga vendi
Tetovë: Policia aksion në bastore dhe kazino të cilat gjenden pranë shkollave, hasen të mitur
Më 13 shkurt 2026, zyrtarët policorë të SPB Tetovë kanë realizuar një kontroll aksion në bastoret sportive dhe kazinotë që ndodhen pranë shkollave, me qëllim parandalimin e pranisë së të miturve në këto objekte. Gjatë kontrolleve në rrugët “Bllagoja Toska” dhe “Ilinden”, policia ka hasur dy të mitur, njërin nga fshati Odri dhe tjetrin nga fshati Pallaticë. Të miturit janë shoqëruar dhe më pas u janë dorëzuar prindërve të tyre, ndërkohë që kontrolle të tilla paralajmërohet se do të vazhdojnë edhe në ditët në vijim për të garantuar respektimin e ligjit.
Arrestohen dy persona në Shkup, mbuluan targat për të shmangur sistemin “Safe City”
Ligji për mbrojtje nga duhani me shumë gjasë do të shtihet nuk do të fillojë nga 1 marsi
Tetovë: Policia aksion në bastore dhe kazino të cilat gjenden pranë shkollave, hasen të mitur
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve
Visar Ganiu ua uron Kurban Bajramin: Ju uroj që kjo festë e shenjtë t’ju sjellë paqe në zemër | VIDEO
Aksident tragjik në autostradën Tetovë – Gostivar, humb jetën një grua 33 vjeçare | VIDEO
