Lajme nga vendi
12 foshnje nga nëna nën 15 vjeç në një vit: Shtatzënitë e hershme në RMV, mbi mesataren e BE-së
Shtatzënia tek adoleshentet është ende një dukuri e pranishme në Maqedoninë e Veriut, veçanërisht në kushte të përdorimit të ulët të kontracepsionit modern dhe qasjes së kufizuar në shërbime shëndetësore të hershme dhe të besueshme. Të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikave tregojnë se, gjatë vitit 2024 nëna nën moshën 15 vjeç kanë realizuar 12 lindje në Maqedoninë e Veriut. Ndërkaq, sipas të dhënave të UNICEF-it, shkalla e lindjeve në moshën adoleshente u ul në 13.4 lindje për 1,000 gra të moshës 15-19 vjeçare në vitin 2023 nga 14 sa ishte në vitin 2022, gjegjësisht 16 në vitin 2018, mirëpo ende është shumë më e lartë se mesatarja e BE-së dhe pak më e lartë se mesatarja e Ballkanit Perëndimor. Sipas këtyre të dhënave zonat urbane përbëjnë 58.1 për qind të këtyre lindjeve, shkruan Mollëkuqja.mk.
Udhëheqësja e Programit të Kujdesit Seksual dhe Riprodhues në organizatën HERA, Olivera Stojkovska tha se, shtatzënitë tek adoleshentët në Maqedoninë e Veriut mbetet një problem serioz, edhe pse vitet e fundit ka disa përmirësime. Ajo tha se, shumë prej këtyre shtatzënive ndodhin në heshtje, të shoqëruara me ndjenjë turpi dhe frikë nga paragjykimi, gjë që e bën më të vështirë marrjen e ndihmës në kohën e duhur.
“Shtatzënia e hershme është më së shpeshti rezultat i ndërthurjes së disa faktorëve, ndër të cilët dominon mungesa e programeve adekuate mësimore në shkolla, si edukimi gjithëpërfshirës seksual. Të rinjtë shpesh hyjnë në marrëdhënie seksuale pa njohuri të mjaftueshme për trupin e tyre, për metodat e mbrojtjes dhe për pasojat e seksit të pambrojtur, ndërsa informacionin e marrin nga burime joformale dhe shpesh të pasakta. Për më tepër, qasja e kufizuar në kontracepsion—qoftë për arsye financiare, qoftë për shkak të frikës nga stigmatizimi gjatë kërkimit të një shërbimi shëndetësor—rrit ndjeshëm rrezikun e shtatzënisë së paplanifikuar. Kushtet sociale dhe ekonomike, si varfëria, niveli i ulët i arsimit dhe braktisja e hershme e shkollës, gjithashtu luajnë një rol të rëndësishëm, veçanërisht te vajzat që jetojnë në mjedise ku rolet gjinore janë të përcaktuara rreptësishtë dhe amësia e hershme konsiderohet si një “rrugë normale” jetësore”, thotë Stojkovska.
Sipas saj, situata dallon mes mjediseve urbane dhe rurale, si dhe mes komuniteteve të ndryshme, duke theksuar se, në zonat urbane, të rinjtë kanë qasje më të mirë në informacione dhe shërbime për shëndetin seksual dhe riprodhues, gjë që ndihmon në parandalimin e shtatzënive të hershme. Ndërkaq, në mjediset rurale dhe vendbanimet më të vogla, shërbimet janë të kufizuara ose mungojnë, ndërsa temat e seksualitetit mbeten tabu, duke rritur rrezikun e shtatzënive të paplanifikuara.
“Për më tepër, ekzistojnë dallime të rëndësishme edhe mes komuniteteve të ndryshme. Në një pjesë të komunitetit rom, për shembull, martesat e mitura dhe shtatzënitë e hershme janë ende të pranishme dhe shpesh lidhen me varfërinë, përjashtimin social dhe braktisjen e hershme të arsimit. Në këto kushte, shtatzënia e hershme nuk është një rast i izoluar individual, por pjesë e një rrethi më të gjerë pabarazish strukturore dhe zgjedhjesh të kufizuara jetësore”, tha ajo.
E përpos mungesës së informimit të rinjtë shpesh herë përballen edhe me pengesa, siç është edhe stigma e lidhur me shëndetin seksual dhe riprodhues, e cila i dekurajon ata të kërkojnë informacion ose ndihmë në kohë. Frika nga gjykimi nga familja, punonjësit shëndetësorë ose komuniteti shpesh rezulton me prolongim ose shmangie të plotë të shërbimeve shëndetësore.
“Për më tepër, kostot e kontracepsionit dhe mungesa e shërbimeve falas dhe konfidenciale përbëjnë një pengesë reale, veçanërisht për të rinjtë nga familje me të ardhura të ulëta. Sipas përvojave nga terreni, një problem i rëndësishëm është edhe mungesa e informacionit të saktë dhe të kuptueshëm, pasi arsimi formal pothuajse nuk ofron njohuri sistematike dhe gjithëpërfshirëse për këto tema. Të gjitha këto pengesa së bashku krijojnë një mjedis në të cilin të rinjtë mbeten të vetëm për t’u përballur me pasojat e mungesës së mbështetjes”, deklaroi Stojkovska.
Sipas ekspertëve, shtatzënia e hershme ka pasoja të thella dhe afatgjata në arsimimin dhe mirëqenien e përgjithshme të vajzave të reja. Në shumë raste, shtatzënia çon në ndërprerje ose braktisje të plotë të procesit arsimor, duke ulur ndjeshëm mundësitë për arsimim të mëtejshëm dhe punësim. Kjo, nga ana tjetër, rrit gjasat për varësi ekonomike dhe varfëri gjatë gjithë jetës. Krahas pasojave arsimore, shtatzënia e hershme sjell edhe rreziqe të shtuara shëndetësore, si për nënën e re ashtu edhe për fëmijën, veçanërisht kur shtatzënia nuk ndiqet me kujdes shëndetësor të përshtatshëm. Barra psikologjike, ndjenja e izolimit dhe stigmatizimi social e dëmtojnë më tej mirëqenien emocionale të vajzave, duke lënë gjurmë që shpesh ndihen edhe shumë vite më vonë.
Lajme nga vendi
Toshkovski: Është konstatuar parregullsi te veprimi i zyrtarëve policorë
Ministri i Brendshëm Pançe Toshkovski, në intervistën për Alsat, konfirmoi që Kontrolli i brendshëm ka gjetur parregullsi në veprimin e zyrtarëve policor, lidhur me denoncimet e të ndjerës Ivana Stojanovska. Parregullsi janë konstatuar edhe në veprimet e Qendrës për Punë Sociale në Shkup. Ndërkaq Gjykatën e Shkupit të hënën fillon gjykimi kundër Stojançe Jovanovskit, i akuzuar për dhunë në familje, kërcënim dhe nxitje për vetëvrasje pasi bashkëshortja e tij Ivana Jovanovska i dha fund jetës së saj së bashku me vajzën e tyre gjashtëvjeçare, duke u hedhur nga ballkoni në lagjen Karposh të Shkupit.
“Është hapur rishqyrtim të punës nga ana e Departamentit për Kontroll të Brendshëm, sipas asaj që e kam si informatë, është konstatuar mospërputhje, paligjshmëri në kuadër të veprimit nga ana e një pjese të zyrtarëve. Edhe në MPB? Ashtu është. Dhe do të ndërmerren masa procesuese përkatëse edhe në kuadër të Ministrisë së Punëve të Brendshme edhe nga ana e Prokurorisë Publike në bashkëpunim me Ministrinë e Punëve të Brendshme”, deklaroi Pançe Toshkovski, Ministër i Brendshëm. / Alsat.mk.
Lajme nga vendi
KODRA E DIELLIT: 74 CM BORË – ZGJATET SEZONI I SKIJIMIT!
Kodra e Diellit u zgjua këtë mëngjes me një shtresë bore prej 74 centimetrash, duke u bërë kështu zona me mbulimin më të madh të borës në vend.
Temperaturat në këtë qendër turistike kanë rënë në nivelin më të ulët në shtet, duke krijuar një atmosferë të vërtetë dimërore që pritet të vazhdojë edhe në ditët në vijim.
Këto matje vijnë pas reshjeve të shumta që përfshinë rajonin, duke sjellë sasi të konsiderueshme bore të re në zonat malore.
Nga Ski-Qendra në Kodrën e Diellit thonë se nuk është ndërprerë sezoni i skijimit dhe se borë ka patur mjaftueshëm, por e mirëseardhur ka qenë shtresa e re e dëborës.
“Po si që e shihni ka borë të re edhe vazhdojmë me skijim domethënë deri sa të kemi borë ski qendra do të funksionojë. Nesër gjithashtu kemi paraparq edhe skijim nate. Gjithashtu këto dy uikende, këto dy javë kemi pasur zbritje të ski pasave deri më 30 %. Gjithashtu do të vazhdojë edhe këto javët tjera që vijnë zbritja e ski pasave‘’
Duke u bërë thirrje të gjithë skiatorëve që të vijnë ta shijojnë Kodrën e Diellit, Drejtori Aliji, thotë se ski-liftet janë gati për të pritur edhe fluks të madh vizitorësh.
‘’ Të gjithë ski ashensorët janë në full kapacitet, varësisht ndonjëherë edhe ajo varion prej sa turistë kemi, prej numrit të turistëve, normal do t`i lëshojmë të gjitha ski ashensorët. Mirëpo brenda javës është më dobët, tash presim uikendin si do jetë’’
Vazhdimi I sezonit të skijimit po mirëpritet edhe nga hotelierët në Kodrën e Diellit.
’’ Ne ende jemi në sezon , kemi vazhdimisht mysafirë edhe pse normal ka filluar të zvogëlohet numri. Kjo dëbora e re që ka ra natyrisht se na sjell mysafirë të ri. Ka kërkesa të reja të cilët duan të vijnë të skijojnë pasi që e dinë se ka borë të re. Ndërsa sa i përket mysafirëve ato si duket janë lodhë dhe presim pranverën’’
Takuam edhe disa turistë. Ky turist nga Bjellorusia shprehet I kënaqur dhe mahnitur nga bukuritë e Kodrës së Diellit.
‘’Super është fundi i sezonit ka mjaft bore, koha është shumë e mirë. Kam qenë në Bansko pothuajse tre muaj, por këtu është shkëlqyeshëm’’
Edhe të tjerët ndajnë mendimin e njëjtë.
‘’Sot kushte janë të shkëlqyeshme. Shumë të mira, që do thotë se nuk ka shumë vizitorë pasi është e premte. Ndoshta nesër do ketë më tepër. Mendoj se është shkëlqyeshëm’’
‘’Tani janë kushtet më të mira. Ka më tepër se 20 centimetra më tepër borë. Shkëlqyeshëm, momentalisht kënaqemi’’
Sezoni i skijimit në Kodrën e Diellit vazhdon me intensitet të plotë, bëjnë të ditur nga qendra e skijimit, duke theksuar se kushtet për skijim janë të shkëlqyera.
Pistat janë të përgatitura mirë, ndërsa teleferikët funksionojnë rregullisht, duke u mundësuar vizitorëve një përvojë të sigurt dhe cilësore në sportet dimërore.
Qendra është e hapur çdo ditë dhe ofron kushte ideale si për rekreacion, ashtu edhe për skiatorë më me përvojë.
Nga drejtoria e qendrës u bëhet thirrje të gjithë dashamirëve të dimrit që ta vizitojnë Kodrën e Diellit dhe ta shijojnë atmosferën e mbuluar me borë dhe bukuritë natyrore që ofron kjo destinacion malor.
“Të gjithë vizitorët që duan të përjetojnë shpirtin e vërtetë të dimrit janë të mirëpritur”, është mesazhi që vjen nga Ski-Qendra “Kodra e Diellit”
Lajme nga vendi
Toshkovski i prerë: Mesazhet e “Safe City” vetëm në maqedonisht
Ministri i Brendshëm Pançe Toshkovski në intervistën për Alsat konfirmoi që sms-porositë e “Safe City” për shkelje në trafik do të vazhdojnë të vijnë vetëm në maqedonisht. Toshkovski tha se nuk është problem të dërgohen edhe në shqip njoftimet, megjithatë në një rrethanë të tillë do të duhej të dërgoheshin më shumë porosi.
“Porosia është me karakter informativ dhe e njëjta dorëzohet në shkrim latin. Pse? Sepse komunikimin që e kemi si Ministri nëpërmjet operatorëve Telekom është më efikase dhe më ekonomike të shkojë në kuadër të një porosie, për atë është në shkrim latin e jo cirilik. Nëse do të duhej të ishte në shkrim cirilik do të duhej të ketë së paku dy ose tre porosi. Kështu kemi një porosi. Nëse do të duhej të shkojë edhe në shqip, anglisht edhe në tërë gjuhët tjera do të duhej të kishte 50 porosi të cilat do të duhet të dërgohen nga ana e Ministrisë”, deklaroi Pançe Toshkovski, Ministër i Brendshëm.
Paraprakisht, zëvendësministri i Brendshëm Astrit Iseni në një intervistë për TVM2 javë më parë, kishte thënë se njoftimi për gjobat do të jetë edhe në shqip, ndërsa dygjuhësinë e kishte garantuar edhe zëvendëskryeministri Arben Fetai.
“Në takimin e fundit të liderëve është diskutuar edhe kjo që të gjitha ato gjoba të vinë edhe në gjuhën shqipe kështu që lideri i VLEN-it e ka ngritur edhe këtë si pikë shumë të rëndësishme. Por jo vetëm, janë dakorduar të gjitha pikat e mëparshme në lidhje me përfaqësimin e gjuhës shqipe siç është ajo te uniformat apo te veturat apo gjithkund tjetër, që këto të rregullohen në bazë të Kushtetutës. Kështu që qëndrojmë decid në atë”, theksoi Astrit Iseni, Zv.ministër i Brendshëm.
Çështja e gjuhës së njoftimeve të sms-porosive nga “Safe City” ishte temë debati në Gjykatën Kushtetuese, ky gjyqtarët shqiptarë u përplasën me kreun e Kushtetueses Darko Kostadinovski, i cili deklaroi që maqedonishtja është gjuhë e vetme zyrtare dhe se njohja e saj është obligative, ndërsa më e logjikshme do të ishte që sms-të të dërgoheshin edhe në anglisht.
“Nuk guxojmë të harrojmë se gjuha maqedonase është gjuhë zyrtare e këtij shteti. Sipas ligjeve tona njohja e gjuhës maqedonase është edhe e drejtë edhe e detyrueshme për çdo qytetar. Pra jo rastësisht është vendosur si detyrim. Edhe në maqedonisht edhe në gjuhë angleze. Pse në gjuhë angleze? Sepse një i huaj mund të bëjë shkelje”, tha Darko Kostadinovski, Kryetar i Gjykatës.
Ndaj deklaratës së Kostadinovskit kishte reagime të ashpra nga faktori politik shqiptar. / Alsat.mk.
-
Lajme nga vendi2 months agoRrjeti i madh i dyqaneve për produkte të shtëpisë Comodita Home po rritet akoma më tepër, tash me dyqanin më të madh në Re Mall, Tetovë
-
Sport2 months agoOLIMPIADA DIMËRORE ‘’MILANO CORTINA 2026’’ FILLON MË 6 SHKURT
-
Lajme nga vendi2 months agoVLEN: Me Fetain në krye, nis goditja reale ndaj pasurisë së paligjshme

