Lajme nga vendi
Shkalla e varfërisë në Maqedoni mbetet e lartë, hendek i dukshëm gjinor në tregun e punës
Maqedonia e Veriut mbetet mesatarisht e përgatitur në Kapitullin 19, përkatësisht fushën e politikave sociale dhe punësimit. Është bërë njëfarë progresi me uljen e mëtejshme të shkallës së papunësisë, rritjen e përfitimeve për ndihmën sociale dhe vazhdimin e zbatimit të masave lehtësuese socio-ekonomike për të adresuar ndikimin socio-ekonomik të pandemisë COVID-19, theksoi raporti i progresit i KE-së. Zbatimi i ligjit të ri për mbrojtjen sociale rezultoi në një ulje të lehtë të shkallës së varfërisë, e cila megjithatë mbetet ende e lartë, transmeton Portalb.mk.
Meqenëse rekomandimet e vitit të kaluar janë zbatuar vetëm pjesërisht, ato mbeten të vlefshme. Në vitin e ardhshëm, vendi duhet në veçanti:
të vazhdojë zbatimin e masave për aktivizimin e tregut të punës për të rinjtë, të papunët afatgjatë dhe me aftësi të ulëta, duke përfshirë gratë, personat me aftësi të kufizuara dhe romët, dhe të sigurojë vlerësimin e duhur të masave;
të përmirësojë më tej kapacitetet e Inspektoratit Shtetëror të Punës për të trajtuar çështjet që lidhen me sigurinë dhe shëndetin në punë; zhvillimi i një sistemi për gjurmimin e lëndimeve dhe vdekjeve në punë; dhe të përforcojë dialogun social dypalësh ndërmjet punëdhënësve dhe punëtorëve;
të krijojë një sistem monitorimi dhe vlerësimi për shërbimet sociale dhe vazhdimi i reformës së mbrojtjes sociale me lidhje më të forta me aktivizimin e punësimit.
Po punohet për ligjin e ri të punës me diskutime për çështje të pabarabarta dhe të hapura. Janë përmirësuar kapacitetet për të zbatuar politikat dhe legjislacionin e punës. Megjithatë, ato mbeten të pamjaftueshme, si dhe kapacitetet e Inspektoratit Shtetëror të Punës (IShP), performanca e përgjithshme e të cilit mbetet e ulët. ISHP-ja përmirësoi kapacitetet e saj me punësimin shtesë të njëzet e pesë inspektorëve dhe zbatimin e një sërë trajnimesh: nevojiten përmirësime të mëtejshme në fushën e sigurisë në punë. IShP ka kryer 9.530 inspektime (6.308 në fushën e marrëdhënieve të punës dhe 3.222 në fushën e sigurisë në punë (SP)). Pati 135 lëndime të rënda dhe 30 raste me vdekje.
Për shëndetin dhe sigurinë në punë, qeveria miratoi Strategjinë për sigurinë dhe sëndetin në punë 2021-2025 dhe Planin aksional për periudhën 2021-2023 në dhjetor 2021. Përgatitja e një ligji të ri vazhdoi duke marrë parasysh ndikimin e pandemisë COVID-19 . Sfida kryesore mbetet zbatimi joadekuat i dispozitave ekzistuese të Ligjit të punës, Ligjit për sigurinë dhe shëndetin në punë. Njohuria e punëdhënësve dhe punëmarrësve për të drejtat dhe detyrimet e tyre përkatëse është e kufizuar. Inspektorati Shtetëror i Punës është përballur me një numër të shtuar kërkesash për shkak të pandemisë COVID-19, përfshirë edhe inspektimet për kushtet e punës.
Funksionimi i dialogut social trepalësh në nivel kombëtar dhe lokal është duke u përpunuar, ndërsa në atë dypalësh ende mbetet prapa. Miratimi dhe zbatimi i kontratave kolektive në sektorin privat është i dobët. Konsultimet me partnerët social u bënë gjatë të gjitha ndryshimeve në marrëdhëniet e punës, përfshirë përgatitjet e aktit të ri të punës. Besimi i punëtorëve në kapacitetin e sindikatave për të funksionuar në mënyrë të pavarur nuk është përmirësuar. Zbatimi i Ligjit për zgjidhjen paqësore të kontesteve të punës ende nuk është zbatuar. Kapacitetet e partnerit social duhet ende të forcohen. Dispozitat në ligjin për arsimin fillor dhe ligjin për arsimin e mesëm, që lejojnë zëvendësimin e punëtorëve grevistë, mbeten të pandryshuara. Dialogu social dypalësh në sektorin publik rezultoi në përfundimin dhe rivendosjen e respektimit të marrëveshjeve kolektive, gjë që nuk ndodh në sektorin privat.
Shkalla e papunësisë është 15,2 % në TM4 2021, niveli më i ulët që nga pavarësia e vendit. Shkalla e punësimit të femrave u rrit me 0,5 pp (48,6 % e 15-64 vjeç) dhe punësimi i të rinjve (15-24 vjeç) u ul me 0,3 pikë përqindje (pp) në 18,3 % dhe shkalla e papunësisë së të rinjve u ul në 34,6 % në TM4 2021. Kjo është kryesisht për shkak të krizës COVID-19. Masa kryesore për trajtimin e papunësisë së të rinjve vazhdon të jetë Skema e Garancisë për të Rinjtë. Në vitin 2021, më shumë se 19,000 të rinj morën pjesë në program, me 41 % që gjetën me sukses mundësi punësimi ose trajnimi. Në Garanci për Rininë janë përfshirë 969 romë, nga të cilët 148 janë punësuar në periudhën 4 mujore. Punësimi i romëve, të papunëve afatgjatë dhe me aftësi të ulëta, si dhe personave me aftësi të kufizuara mbështetet nga skema e garantuar e asistencës minimale të prezantuar nga Ligji për Mbrojtjen Sociale.
Ekziston një nivel i moderuar i përgatitjes për pjesëmarrjen në Fondin Social Evropian. Menaxhimi indirekt me projektet e vendit përfitues (IMBC) janë në vazhdim. Nuk ka pasur progres në ngritjen e kapaciteteve brenda organeve shtetërore për të siguruar gatishmërinë e tyre për të menaxhuar Kuadri Mjedisor dhe Social (KMS).
Është bërë njëfarë progresi në fushën e përfshirjes dhe mbrojtjes sociale. Zbatimi i reformave që rrjedhin nga ligji i ri për mbrojtjen sociale ka përparuar. Ka një rritje prej 45 % në mbulimin e përfituesve të ndimës së garantuar minimale (NGM) dhe 48,8 % në sistemin e mbrojtjes së fëmijëve. Të drejtën për kompensim arsimor e kanë shfrytëzuar 28.749 nxënës të shkollave fillore dhe të mesme. Janë përgatitur 3.300 plane individuale aktivizimi për përdoruesit e NGM-së. U krijua një shkëmbim elektronik informacioni ndërmjet shërbimeve të punësimit dhe shërbimeve të mbrojtjes sociale. Është përgatitur Programi kombëtar 2022–2032 për Zhvillimin e Mbrojtjes Sociale. Përqindja e njerëzve që jetojnë në rrezik të varfërisë ose përjashtimit social ka rënë paksa vitet e fundit, por ende qëndron në një shifër shumë të lartë prej 32,6 % në vitin 2020. Sistemi i plotë i monitorimit dhe vlerësimit për shërbimet sociale dhe sistemi i duhur i centralizuar i TI-së për të ndjekur skemat e ndimës sociale janë të mangëta. Decentralizimi i ndihmës sociale mbetet i moderuar.
Zbatimi i strategjisë kombëtare për deinstitucionalizimin 2018-2027 ka përparuar. Vazhdoi zhvendosja e të rriturve nga kujdesi institucional në familje kujdestare ose strehim me bazë komuniteti. Qeveria miratoi planin e ri aksional për zbatimin e Strategjisë së deinstitucionalizimit 2002-2024. U krijuan ofrimi i shërbimeve të tilla si kujdesi në shtëpi, ndihma personale dhe jetesa e mbështetur. Është miratuar metodologjia për licencimin dhe përcaktimin e kostove të shërbimeve sociale dhe janë licencuar ofruesit e shërbimeve sociale jopublike. Shoqatat e qytetarëve dhe subjektet private janë licencuar si ofrues të shërbimeve sociale. Zhvendosja e përfituesve nga Instituti Special Demir Kapi vazhdon me hapjen e 15 njësive të reja banesore në komunat Negotinë, Veles, Demir Kapi dhe Shkup, disa të menaxhuara nga ofrues privat të shërbimevt të licencuar.
Sa i përket barazisë ndërmjet grave dhe burrave në punësim dhe politika sociale, vërehet një hendek i dukshëm gjinor në tregun e punës. Në veçanti, shkalla e punësimit për burrat ishte 64,3 % krahasuar me 45,5 % për gratë në vitin 2021. Të dhënat për incidentet e ngacmimeve seksuale në vendin e punës ose një sistem për të hetuar të tilla nuk janë të disponueshme. Sipas Ligjit për Sigurime Shëndetësore, gratë duhet të punojnë së paku gjashtë muaj me të njëjtin punëdhënës për të pasur të drejtën e pushimit të lehonisë. Kapacitetet e kujdesit për fëmijët dhe ato parashkollore u rritën gjatë vitit 2021 me 11 ambiente të reja të hapura, të cilat duhet të mbështesin kthimin e grave në vendin e punës. Në vitin 2022 kujdesi dhe edukimi ofrohet në 77 kopshte publike dhe 30 private. Kërkohet një rritje shtesë e kapaciteteve veçanërisht në zonat urbane. Si stereotipet gjinore ashtu edhe hendeku gjinor i pagave vazhdojnë.
Duhet të miratohet Ligji për Mbrojtjen nga Ngacmimi në Vendin e Punës dhe të vazhdojnë aktivitetet për ratifikimin e Konventës së Organizatës Ndërkombëtare të Punës për Dhunën dhe Ngacmimin e vitit 2019, numër 190.
Për mosdiskriminimin në punësim dhe politikën sociale, ekziston një kornizë gjithëpërfshirëse legjislative. Në vitin 2021, Komisioni i ri për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi ka punuar në 167 ankesa (77 ankesa të parashtruara në ish-Komisionin për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi, me 90 ankesa të dorëzuara në Komisionin e ri). Komisioni ka konstatuar se ka pasur diskriminim në 40 raste, ndërsa 65 % e rasteve kanë të bëjnë me punësimin dhe marrëdhëniet e punës dhe 85 për aksesin në mallra dhe shërbime. Avokati i Popullit ka punuar në 43 parashtresa për diskriminim, prej të cilave 22 raste në punësim dhe marrëdhënie të punës, dhe gjashtë në qasje në mallra dhe shërbime.
Ndryshe, rregullat sociale të BE-së për këtë fushë përfshijnë standardet minimale për ligjin e punës, barazinë, shëndetin dhe sigurinë në punë dhe mosdiskriminimin. Ata gjithashtu promovojnë dialogun social në nivel të Bashkimit Evropian.
Kujtojmë se Kapitulli 25 është një nga kapitujt e rrallë, që vendi i ka zbatuar plotësisht rekomandimet e vitit të kaluar dhe këtë vit ka rekomandime të reja.
Për dallim nga ky kapitull, gjatë vitit 2021, Maqedonia e Veriut nuk bëri asnjë progres në Kapitullin 8 – Politika e konkurrencës. Vendit iu rekomandua që të forcojë kapacitetet administrative dhe financiare, të rrisë transparencën e ndihmës shtetërore dhe të harmonizojë legjislacionin zbatues në ndihmën shtetërore. Ndërkohë, kapitulli – Shërbimet financiare ka shënuar progres në lidhje me përafrimin e pjesshëm me acquisin e BE-së për përfundimin e shlyerjes dhe për letrat me vlerë dhe fondet e investimeve, sidoqoftë, përsëri rekomandimet e vitit të kaluar janë zbatuar vetëm pjesërisht dhe një pjesë e rekomandimeve vlejnë edhe për këtë vit. Përparim të kufizuar, vendi shënoi edhe me avancimin e sistemit të kontrollit të brendshëm dhe llogaridhënies menaxheriale në përdoruesit e buxhetit si në nivel lokal ashtu edhe në atë qendror dhe miratimin e ligjit të ri organik të buxhetit në shtator 2022.
KE-ja vlerësoi gjithashtu se Maqedonia e Veriut është e përgatitur mesatarisht në shumicën e fushave të mbuluara nga Klasteri 2 në tregun e brendshëm, përkatësisht lëvizja e lirë të mallrave, shërbimeve dhe kapitalit, pronësisë intelektuale, politikës së konkurrencës, shërbimeve financiare dhe mbrojtja e konsumatorëve dhe shëndetit. Në Kapitullin 1, BE-ja thekson qartë se vendi nuk ka pasur progres në zbatimin e rekomandimeve të vitit të kaluar. E njëjta gjë nënvizohet edhe për Kapitullin 2, ndërsa Kapitulli 3 ka pasur progres të kufizuar.
Kujtojmë se raporti i Komisionit Evropian mbi progresin e Maqedonisë së Veriut në rrugën e saj të integrimit evropian u publikua me 12 tetor përpara Komitetit për Çështje të Jashtme të Parlamentit Evropian.
Lajme nga vendi
Transportuesit e autobusëve do t’i bashkohen protestave të kamionistëve nëse nuk gjendet një zgjidhje e favorshme
Shoqata e Transportuesve të Autobusëve “Istok” thekson se mënyra e re e regjistrimit në zonën Shengen e vështirëson punën e tyre të përditshme dhe mirëmbajtjen e rregullt të linjave të përditshme ndërkombëtare të transportit të udhëtarëve. Ajo kërkon një zgjidhje të drejtë dhe të zbatueshme nga institucionet evropiane që do të marrë parasysh natyrën specifike të transportit profesional të udhëtarëve dhe mallrave.
Sipas kryetarit të Shoqatës “Istok”, Goran Trpkovski, ata janë të gatshëm të mbajnë një protestë të përbashkët me transportuesit e kamionëve nëse nuk merret një vendim i favorshëm, i cili do të sigurojë funksionimin e qetë të transportit ndërkombëtar dhe mbrojtjen e ekonomisë.
“Shprehim shqetësim të thellë për mënyrën se si Bashkimi Evropian zbaton rregullin për vendbanimin (90/180) në zonën Shengen, i cili vlen për shoferët profesionistë pa përjashtim. Kjo metodë e llogaritjes dhe regjistrimit të vendbanimit në zonën Shengen ka një ndikim serioz negativ në operacionet e transportuesve dhe në të gjithë ekonominë. Për vite me radhë, kompanitë tona kanë kryer transport në turne ballkanike që gravitonin nëpër vendet e rajonit, duke kryer transport ndërkombëtar të organizuar nga operatorë turistikë dhe agjenci udhëtimesh, dhe metoda e re e regjistrimit e bën më të vështirë operacionet e tyre të përditshme, si dhe mirëmbajtjen e rregullt të linjave të përditshme të transportit ndërkombëtar të pasagjerëve – tha për MIA-n kryetari i Shoqatës “Istok”, Goran Trpkovski.
Nëse marrim parasysh të dhënat statistikore se në bazë mujore në vitin 2025, mesatarisht 100,000 turistë qëndruan në vendin tonë, për të cilët transportuesit dhe agjencitë tona turistike transportuan në destinacione të ndryshme, thekson Trpkovski, pasojat e masës së Bashkimit Evropian do të ishin shkatërruese.
“Kufizimi i lëvizjes së shoferëve jo vetëm që pengon angazhimin e tyre, por shkakton pasoja edhe për kompanitë dhe qytetarët, dhe do të çojë në pasoja të thella ekonomike, një rënie të të ardhurave nga turizmi, mbylljen e shumë kompanive dhe bizneseve të vogla, humbje të vendeve të punës, ulje të konkurrueshmërisë së kompanive tona të transportit, humbje të partnerëve të huaj dhe një rënie të madhe të ekonomisë me një përçarje të madhe të rrjedhave turistike, ekonomike dhe tregtare”, thotë Trpkovski.
Angazhimi ynë, shtoi ai, është identik me qëndrimet e anëtarëve të Shoqatës “Makam-trans” dhe jemi të gatshëm për një protestë të përbashkët nëse nuk merret një vendim i favorshëm, i cili do të sigurojë funksionimin e qetë të transportit ndërkombëtar dhe mbrojtjen e ekonomisë.
“Shoqata “Istok” i bën thirrje Komitetit Evropian dhe shërbimeve kompetente që të gjejnë një zgjidhje të drejtë dhe të zbatueshme, e cila do të marrë parasysh karakterin specifik të transportit profesional të pasagjerëve dhe mallrave”, deklaroi presidenti i Shoqatës “Istok”, Goran Trpkovski.
Shoferët e kamionëve nga vendi dhe kolegët e tyre nga Serbia, Mali i Zi dhe Bosnja e Hercegovina dje filluan bllokimin e trafikut të mallrave në vendkalimet për në zonën Shengen, duke kërkuar që rregulli i BE-së për të dhënat elektronike të qëndrimit në zonën Shengen të ndryshohet në përputhje me rregullin 90/180 ditë.
Nga Asociacioni i Shoqatave të Punëdhënësve të Kompanive të Transportit të Republikës së Maqedonisë “Makam-trans”, dje, në ditën e parë të protestës, shprehu shpresën se do të gjejnë mirëkuptim nga vendet evropiane.
“Ky është një aktivitet profesional – transporti. Personi punon në vendin e vet, automjeti është i regjistruar në vendin e vet dhe, thënë thjesht, mund të thuhet se Evropa dëshiron të na pengojë të punojmë në këtë mënyrë”, tha Biljana Muratovska nga “Makam-trans”, duke kujtuar se kemi nënshkruar marrëveshje dypalëshe në fushën e transportit me secilin vend, të cilat lejojnë qasje dhe lëvizje në territorin e tyre.
Sipas Muratovskës, nuk ka asnjë justifikim ekonomik për të siguruar dy shoferë kur nuk ka mjaftueshëm automjete. Nuk është ekonomikisht e justifikuar që një shofer të rrijë në shtëpi për tre muaj dhe të marrë një pagë minimale, ndërsa tjetri të punojë. Kjo nuk justifikohet as nga perspektiva e shoferëve dhe as nga perspektiva e transportuesve”, tha Muratovska.
Ai theksoi se ky është një diskriminim i madh ndaj transportit rrugor sepse me rregulloren ekzistuese, Bashkimi Evropian ka përjashtuar çdo lloj tjetër transporti – transportin detar, hekurudhor dhe publik – nga numërimi i ditëve të qëndrimit.
Kryeministri i RMV-së, Hristijan Mickoski sot para gazetarëve foli për bllokadën e transportuesve, përfaqësimin e vendit në DAVOS, si dhe për takimin me kryetrarin e BDI-së, Ali Ahmetin, shkruan Telegrafi Maqedoni.
Mickoski tha se pret të arrihet një zgjidhje me BE-në lidhur me bllokimin e pikave kufitare nga transportuesit e mallrave, për shkak të rregullave të reja të Shengenit.
“Që nga muaji shtator kjo çështje është në rend të ditës. Pres të arrihet një zgjedhje me autoritet e BE-së. Mbrëmë kam kërkuar në telefon kryetare e KE-së, mirëpo ajo ishte në udhëtim në Indi dhe pres që këto ditë të kounikojmë përsëri.
Mickoski lidhur me Forumin Ekonomik në Davos e quajti si të suksesshëm, ku ka marrë pjesë në tri diskutime.
Ai tha e takimet në DAVOS duhet të shfrytëzohen për të sjell investime të huaja në vend.
I pyetur lidhur me takimin e paralajmëruar me kryetarin e BDI-së, Ali Ahmetin, Mickoski tha se do të ketë takim ndonjëherë.
Revizioni për Komunën e Ohrit zbuloi parregullsi serioze, ndërtime pa leje, komunale të papaguara, shfrytëzim të paligjshëm të hapësirave publike dhe plane urbanistike të pa miratuara, transmeton Portalb.mk.
Enti Shtetëror i Revizionit, në raportin për punën e Komunës së Ohrit për vitin 2024, kanë konstatuar parregullsi dhe mospërputhje të shumta.
Ata kanë dhënë opinion me rezervë për realitetin dhe objektivitetin e raporteve financiare dhe opinion negativ për përputhjen me rregullativën ligjore për llogaritë buxhetore.
Në disa vendbanime, revizioni ka konstatuar ndërtimin e shtëpive, vilave dhe madje komplekseve hoteliere pa pagesë për rregullimin e tokës ndërtimore dhe pa leje ndërtimi.
Komuna nuk ka miratuar plane urbanistike për 20 vendbanime, nuk ka ndërmarrë masa për heqjen e objekteve të ndërtuara pa leje, përfshirë edhe në zonat e mbrojtura, ndërsa pajisjet urbane vendosen pa leje dhe pa pagesë të taksave komunale.
Revizioni dha një sërë rekomandimesh për tejkalimin e gjendjeve të konstatuara, duke kërkuar që institucionet kompetente dhe personat përgjegjës të ndërmarrin masa për përmirësim.
Këto dobësi u publikuan në një moment jashtëzakonisht të rëndësishëm, para skadimit të afatit për përgatitjen e raportit për gjendjen në Rajonin e Ohrit, i cili duhet t’i dorëzohet UNESCO-s deri më 1 shkurt.
Organizata botërore do të vlerësojë nëse janë zbatuar rekomandimet dhe sa janë tejkaluar dobësitë e institucioneve për mbrojtjen e liqenit dhe rajonit.
Komiteti për Trashëgimi Botërore vitin e kaluar i dha Maqedonisë edhe një shans për zbatimin e rekomandimeve të misionit monitorues. Për shkak të ndërtimeve të shumta pa leje, zhvillimit urban pa kontroll, mangësive në planifikimin hapësinor dhe projekteve të mëdha infrastrukturor. Rajoni i Ohrit rrezikon të shpallet trashëgimi kulturore në rrezik.
Sherri për lojën përfundon në tragjedi, 19-vjeçari vret vëllanë dhe merr në telefon policinë: E thera!
Shpërthimi i virusit vdekjeprurës, rrezik nga epidemia/ Azia merr masa ndaj virusit Nipah
Pas rreth 27 viteve gjendet trupi i Rasim Mehmet Kocit, i zhdukur gjatë luftës në Kosovë
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve
Visar Ganiu ua uron Kurban Bajramin: Ju uroj që kjo festë e shenjtë t’ju sjellë paqe në zemër | VIDEO
Aksident tragjik në autostradën Tetovë – Gostivar, humb jetën një grua 33 vjeçare | VIDEO
