Lajme nga vendi
23 vjet nga marrëveshja për paqe në Maqedoninë e Veriut
Më 5 korrik të vitit 2001, Qeveria e Maqedonis dhe përfaqësuesit e shqiptarëve atje, arrijnë marrëveshjen për paqe.
Me këtë marrëveshje u arrit të ndërpritet konflikti që përfundoi me të ashtuquajturën marrëveshje të Ohrit të nënshkruar më 13 gusht në Ohër të Maqedonisë.
Shkatërrimi i RSFJ-së dhe mëvetësimi i Republikës të Maqedonisë shkaktoi ndryshime të thella politike, shoqërore dhe ekonomike asokohe. Pluralizmi manifestohej me formimin e partive politike të cilat, në vend të atij ideologjik, kishin karakter të fuqishëm etnik.
Si rezultat i këtij tranzicioni, një pjesë e madhe e popullsisë mbetet pa punë, kurse varfëria, korrupsioni, kriminaliteti dhe kriza ekonomike marrin përmasa shumë të mëdha.
Ekonomia e shkatërruar, aferat dhe skandalet politike, korrupsioni dhe marrëdhëniet e keqësuara ndëretnike edhe më shumë e destabilizuan vendin.
Duhet të theksohet fakti se me Kushtetutën e vitit 1991, shqiptarët i humbën të drejtat të cilat, formalisht, i gëzonin me Kushtetutën e vitit 1974. Për këto shkaqe Kushtetuta u miratua pa votat e deputetëve shqiptarë në Parlament.
Periudha e viteve 2000-2001 në Maqedoni, karakterizohet me papunësi të madhe (400.000 persona të aftë për punë janë të papunësuar kurse 80.000 familje marrin ndihma sociale) dhe me procesin e papërfunduar të privatizimit i shoqëruar me procedura për falimentim për shumë ndërmarrje.
Jeta politike karakterizohet me parti një etnike, ndërsa Qeveria udhëhiqej nga parti nacionaliste. Qeverisja ishte e centralizuar, kurse sistemi juridik dhe ligjet nuk ishin të përfunduara (nuk ishin miratuar ligjet e nevojshme, ndërsa ato të miratuarat shpesh ndryshonin dhe gjykatat shumë ngadalë vendosin për lëndët).
Edhe pse në Parlament kishte përfaqësues shqiptarë dhe në koalicionin qeveritar kishte ministra-shqiptarë, në administratë dhe strukturat shtetërore, shqiptarët nuk ishin proporcionalisht të përfaqësuar. Partitë politike të shqiptarëve në RM publikisht vazhdojnë të tregojnë pakënaqësinë nga statusi i tyre në jetën politike dhe publike në vend.
Tensionimi i marrëdhënieve ndëretnike vjen në shprehje gjatë protestave të shqiptarëve me kërkesë për rritjen e të drejtave kolektive ku ndëshkohen dhe konfrontohen me policinë si dhe gjatë protestave të maqedonasve kundër shtimit të të drejtave të shqiptarëve.
Konflikti i armatosur, filloi në rrethinën e fshatit Tanushë të Shkupit, në shkurt të viti 2001. Aktivitetet luftarake zhvilloheshin në rajonin e Kumanovës dhe Lipkovës, atë të Tetovës dhe Shkupit.
Gjatë konfliktit Ushtria Çlirimtare Kombëtare i sulmonte forcat e sigurimit të Republikës së Maqedonisë, mobilizoi një pjesë të popullatës shqiptare për të marrë pjesë në aktivitetet luftarake dhe aktivitete kundër popullatës civile.
Forcat e sigurimit i sulmonin pozitat UÇK-së me armatim të rëndë, përgatitnin prita për anëtarët e UÇK-së, arrestonin qytetarë që dyshohej se ishin anëtarë dhe bashkëpunëtorë të UÇK-së, bënin aktivitete kundër popullsisë civile. Në rajonet e krizës dhe përreth ishin vendosur postblloqe policore.
Shumë njerëz i lëshuan vatrat e tyre në rajonet e krizës dhe si refugjatë ose si të zhvendosur të brendshëm, vendoseshin në vende tjera, brenda dhe jashtë vendit.
Në të dyja anët kishte viktima në njerëz, kurse në rajonet e krizës kishte edhe dëme materiale ndaj shtëpive dhe pronës së popullatës, si dhe shkatërrime të objekteve fetare dhe kulturore-historike.
Bashkësia ndërkombëtare ishte aktive që nga fillimi i konfliktit të armatosur edhe pse pjesëmarrja e saj nuk ishte e barabartë. Në fillim ajo i dënonte aktivitetet e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare dhe i shpalli si terroriste, kurse më vonë kërkonte nga Qeveria dhe Parlamenti që t’i marrin parasysh kërkesat e tyre.
Nën ndikimin e bashkësisë ndërkombëtare formohet edhe qeveria e koalicionit të gjerë e përbërë nga katër partitë më të mëdha, në të cilën përveç VMRO-DPMNE-së dhe PDSH-së hynë edhe LSDM-ja dhe PPD-ja.
Përmes përfaqësuesve të saj të emëruar nga BE dhe SHBA, Bashkësia ndërkombëtare merrte pjesë në formulimin e Marrëveshjes Kornizë dhe e stimulonte nënshkrimin e së njëjtës. Menjëherë pas kësaj, vëzhgojnë dhe stacionohen forca të NATO-së në territorin e Republikës së Maqedonisë.
Përmbajtja e marrëveshjes kornizë për zgjidhjen e situatës politike e të sigurisë në Maqedoni, që të hënën edhe zyrtarisht, në gjuhën angleze e nënshkruan kryetari i Republikës së Maqedonisë, Boris Trajkovski, lideri i VMRO-DPMNE-së dhe kryeministër Lubço Georgievski, liderët e LSDM-së Branko Cërvenkovski, të PPD-së Imer Imeri dhe PDSH-së Arbën Xhaferi. Në dokument, nënshkrime si dëshmitarë zyrtar i vunë edhe lehtësuesit ndërkombëtar në dialog – Fransoa Leotar dhe Xhejms Perdju./rtk
Lajme nga vendi
100 MILIONË € NË VIT PËRFUNDOJNË NË TETOVË NGA ANA E MËRGIMTARËVE
Mërgimtarët e Tetovës mendohet të kenë shpenzuar qindra miliona euro gjatë sezonit të verës. Shpenzimet më të mëdha janë në industritë e lidhura me dasmat, si restuarnatet, ari, butiqet e të tjera. Sezoni i verës kur edhe bëhet shumica e dasma, vazhdon të mbetet “infuzioni” më i mirë ekonomik për bizneset që gravitojnë në zonë të Pollogut. Pronarët e bizneseve thonë se gjatë muajve të verës, dukshëm rritet puna, interesimi dhe shitjet ndërsa muajt e tjerë, punojnë sa për të mbijetuar. Këtë e konfirmojnë edhe tregëtarët që veprojnë në Tetovë.
Profesori Ali Maksuti thotë se në Tetovë përfundojnë mbi 30% e remitencave vjetore që kapin shifrën e mbi 300 milionë euro. Megjithatë, ai thotë se shumica e këtyre mjeteve nuk shkojnë në investime kapitale por në shpenzime ditore ndërsa në mungesë të prodhimeve vendore, këto mjete përsëri përfundoojnë në blerjen e produkteve të importuara që i dërgojnë paratë përsëri jashtë shtetit.
Sipas statistikave, mbi 100 milion euro si remitenca në vit, përfundojnë në Tetovë, pa llogaritur edhe shenzimet që bëjnë mërimtarët kur kthehen në vendlindje. Megjithatë, gjenerat e re që ndjenë më pak nostalgji, mund të sjell deri në zvogëlimin e këtij numri, thotë profesori Maksuti.
Mërgimtarët vazhdojnë të jenë një nga shtyllat kryesore të ekonomisë në rajonin e Tetovës, veçanërisht gjatë sezonit të verës, kur rritet ndjeshëm konsumi dhe qarkullimi i parave. Shpenzimet e tyre gjallërojnë bizneset lokale, sidomos sektorët e dasmave, gastronomisë, tregtisë dhe shërbimeve. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se ndikimi afatgjatë ekonomik mbetet i kufizuar, pasi një pjesë e madhe e remitencave përdoret për konsum dhe jo për investime produktive. Për më tepër, varësia nga produktet e importuara bën që një pjesë e konsiderueshme e këtyre mjeteve të dalë sërish jashtë vendit. Nëse trendi i uljes së lidhjes së gjeneratave të reja të mërgimtarëve me vendlindjen vazhdon, rajoni mund të përballet me një rënie graduale të këtij burimi të rëndësishëm financiar në të ardhmen./Tv Koha/
Lajme nga vendi
VAZHDON VAPA AFRIKANE – TEMPERATURA MBI 40 GRADË!
Vala e të nxehtit do të vazhdojë të përfshijë vendin edhe gjatë kësaj jave, ndërsa temperaturat jashtëzakonisht të larta do të mbeten të pranishme deri në fund të javës.
Vendi ynë do të mbetet nën ndikimin e valës shumë të nxehtë dhe të thatë ajrore, që vjen nga jugu, përkatësisht nga Afrika, gjatë periudhës 3 deri 9 gusht. Temperaturat më të larta priten nga e mërkura, 5 gusht, deri në fund të javës.
Do të vazhdojnë edhe të ashtuquajturat netë tropikale, që do të thotë se temperaturat do të mbeten shumë të larta edhe gjatë natës.
Nën ndikimin e një mase ajrore të ngrohtë nga jugu, moti do të jetë kryesisht me diell dhe shumë i nxehtë, me vranësira të pakta deri mesatare në disa zona. Temperaturat maksimale ditore kudo do të jenë mbi 33 gradë Celsius, ndërsa në disa pjesë të vendit do të kalojnë edhe 40 gradë.
Lehtësim nuk pritet as gjatë natës, pasi temperaturat do të mbeten të larta, duke e bërë edhe më të vështirë përballimin e vapës.
Një situatë e ngjashme pritet edhe në pjesën më të madhe të Evropës, ku vala e të nxehtit vazhdon të sjellë temperatura ekstreme, thatësirë dhe rrezik të shtuar nga zjarret pyjore. Më të prekura janë vendet e Evropës Jugore dhe Juglindore, ndërsa temperaturat e larta po vazhdojnë edhe në rajone të tjera të kontinentit.
Autoritetet u bëjnë thirrje qytetarëve të shmangin qëndrimin në ambiente të hapura gjatë orëve më të nxehta të ditës, të konsumojnë mjaftueshëm lëngje dhe të tregojnë kujdes të veçantë ndaj fëmijëve, të moshuarve dhe personave me sëmundje kronike.
Lajme nga vendi
“BOTA SERBE” DHE “OHRI”, PËRPLASJE BDI – VLEN
Prej kur VLEN-i, si humbës u bë pjesë e qeverisë, “bota serbe” është më e pranishme se kurrë në Maqedoninë e Veriut – këtë e konfirmon për dy vite me radhë edhe Raporti i Parlamentit Evropian – thuhet në një reagim nga BDI-ja.
Sipas tyre, për dy vite me radhë, Raporti i Parlamentit Evropian evidenton shqetësimin për rritjen e ndikimit të “botës serbe” në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe apostrofon qartë promovimin e këtyre politikave nga përfaqësues të pushtetit.
Nuk është aspak rastësi që paralelisht me këtë ndikim po vazhdon edhe gërryerja sistematike e Marrëveshjes së Ohrit, përmes vendimeve të Gjykatës Kushtetuese dhe politikave të kësaj qeverie pa legjitimitet etnik, thonë nga BDI.
Faktet flasin vetë. Nga roli dhe ndikimi politik i Ivan Stoilkoviqit brenda qeverisë, deri te deklaratat e tij publike se ka “shpëtuar” përfaqësuesit e VLEN-it nga turpi politik; nga afrimi me strukturat politike të Milorad Dodikut, deri te kontratat në sektorin energjetik me kompani të lidhura me interesat e tij; nga zgjerimi i pranisë së kapitalit bankar serb në vend e deri te një sërë vendimesh institucionale që kanë krijuar hapësirë për forcimin e këtij ndikimi – të gjitha këto përbëjnë një mozaik që nuk mund të mohohet.
Kanë reaguar nga VLEN. Sipas tyre, BDI nuk e mbron kauzën shqiptare, por e mban peng.
VLEN përmes reagimit thotë se BDI-ja nuk mund t’ua falë shqiptarëve që e dërguan në opozitë, prandaj tani po u hakmerret duke e bllokuar Ligjin për përfaqësim të drejtë.
Shqiptarët nuk ua kanë borxh pushtetin e përjetshëm karrigexhinjve të Reçicës së Vogël. Nuk u kanë borxh a ministra, as drejtorë dhe as tenderë. Aq më pak ua kanë dhënë të drejtën që, vetëm pse mbetën pa kolltuqe, ta bllokojnë Ligjin për përfaqësim të drejtë dhe ta rrënojnë Marrëveshjen kornizë të Ohrit. Plot 25 vjet e kishin edhe gurin, edhe arrën në dorë, por nuk u shkoi mendja që këtë të drejtë ta mbronin me ligj. Më të rëndësishme i kishin tenderët, pasurimin personal dhe pazaret e pista. Tani, kur dikush tjetër po e kryen punën, nga dëshpërimi kapen pas një fijeje kashte dhe kërcënojnë se do ta bllokojnë gjithë Kuvendin.
Sipas VLEN, Shqiptarët nuk janë plaçkë partiake e askujt dhe të drejtat e tyre nuk janë monedhë për kusure politike. Marrëveshja e Ohrit, sic thonë nga VLEN, nuk është tapi as e Ali Ahmetit dhe as e karrigexhinjve të tij të përjetshëm. Ajo u përket qytetarëve dhe askush nuk ka të drejtë ta mbajë peng për shkak të etjes së shfrenuar për pushtet, thuhet në reagimin e VLEN-it./Tv Koha/

