Lajme nga vendi
Maqedonia e Veriut shpenzon 22 euro për banor gjatë vitit, më së shumti për shëndetësi dhe arsim
Për hulumtim dhe zhvillim në vend mesatarisht në vit shpenzohen rreth 22 euro për kokë banori. Më së shumti për kërkime në shëndetësi dhe arsim, ndërsa më pak për mbrojtje dhe energji.
Sipas të dhënave të Entit Shtetëror të Statistikave, në vitin 2020 për hulumtim dhe zhvillim në vend janë ndarë gjithsej 2.494.023.000 denarë ose 40.553.219 euro. Prej tyre, pjesa më e madhe – 63,5 për qind janë nga sektori i arsimit të lartë, pasuar nga sektori i biznesit – 25.6 për qind, sektori shtetëror – 9.6 për qind dhe vetëm 1.1 për qind në sektorin privat jofitimprurës.
Shumica e mjeteve financiare për kërkim dhe zhvillim në sektorin e arsimit të lartë ose gjysma janë nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës (MASH), ndërsa në sektorin e biznesit mbi 80 për qind janë nga fondet e veta. Mbi 98 përqind e mjeteve për hulumtim dhe zhvillim në sektorin privat jofitimprurës janë të ardhura nga jashtë.
Pjesa më e madhe e mjeteve për hulumtim dhe zhvillim në sektorin e arsimit të lartë ose gjysma janë nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës (MASH), ndërsa në sektorin afarist mbi 80 për qind janë nga fondet personale. Mbi 98 për qind e e mjeteve për hulumtim dhe zhvillim në sektorin privat jofitimprurës janë me të ardhura nga jashtë.
Është interesante, megjithëse vetëm një e katërta e shpenzimeve të përgjithshme për hulumtim dhe zhvillim janë në sektorin afarist, mbi 40 për qind e kërkimit ose 410 nga gjithsej 1.017 projekte kërkimore të përfunduara dhe të papërfunduara në vitin 2020 janë bërë këtu. Për krahasim, në sektorin e arsimit të lartë janë derdhur pothuajse dy të tretat e fondeve të përgjithshme, por janë vetëm 451 projekte, ose rreth 4 për qind më shumë projekte nga sektori i biznesit.
Më shumë para për hulumtim në shëndetësi – mbi 40 për qind, për bujqësi – 2,5 për qind, ndërsa për mbrojtje – 0,25 për qind
Shikuar nga aspekti socio-ekonomik dhe sektori i ekzekutimit, sipas të dhënave të Entit Shtetëror të Statistikave, pjesa më e madhe e mjeteve ose 42 për qind shkojnë për sektorin e shëndetësisë.
Për arsimin – 24 për qind, për avancimin e përgjithshëm të njohurive – 7,1 për qind, për prodhimin industrial dhe teknologjinë – 6,9 për qind, për kulturën dhe rekreacionin, religjioni dhe median – 4,1 për qind, për bujqësinë – 2,5 për qind, për sistemet politike dhe sociale, strukturat dhe proceset – 2,49 për qind.
Për mjedisin jetësor janë shpenzuar – 2,2 për qind, për transport, telekomunikacion dhe infrastruktura të tjera – 0,5 për qind, për mbrojtje – 0,25 për qind dhe për energji – 0,23 për qind.
Sektori i biznesit ka bërë më së shumti kërkime në sektorin e shëndetësisë – mbi 70 për qind të mjeteve të përgjithshme, ndërsa të gjitha mjetet nga sektori privat jofitimprurës janë ndarë në fushën e sistemeve, strukturave dhe proceseve politike dhe sociale.
Sektori qeveritar pjesën më të madhe të fondeve ose mbi 55 për qind i ka dedikuar për kërkime në fushën e avancimit të përgjithshëm të njohurive. Shumica e mjeteve për sektorin e arsimit të lartë – 36,5 për qind ishin në fushën e arsimit, ndërsa 31 për qind për shëndetësinë.
Në BE mesatarisht në hulumtimin dhe zhvillim, shtetet shpenzojnë nga 229 euro për kokë banori
Sipas të dhënave të Eurostat-it, planifikimet qeveritare buxhetore për kërkim dhe zhvillim në BE në vitin 2020 arrijnë në 0.77 për qind të BPV-së ose mesatarisht 229.8 euro për kok banori.
Në vitin 2020, planifikimet më të larta kishin Luksemburgu (608 euro për kokë banori), Danimarka (519 euro për person) dhe Gjermania (446.9 euro për kokë banori). Nga ana tjetër, më pak planifikime buxhetore për kërkim dhe zhvillim kanë Rumania (20.5 euro për kokë banori), Bullgaria (20.9 euro) dhe Letonia (41.5 euro për person).
Nga vendet e tjera të rajonit për të cilat Eurostat ka të dhëna, Serbia ka shpenzuar 31 euro për frymë për kërkim dhe zhvillim në vitin 2020, ndërsa në vitin 2021, 32.9 euro, Kroacia ka shpenzuar 96.9 euro në 2020, ndërsa në 2021, 103 euro për frymë për kërkim dhe zhvillimin. Sllovenia ka shpenzuar 116 euro për banor për kërkim dhe zhvillim në vitin 2020 dhe 127 euro në vitin 2021.
Ndarjet e Buxhetit të Qeverisë për hulumtim dhe zhvillimin, sipas metodologjisë së Eurostatit, mbulojnë jo vetëm kërkimin dhe zhvillimin e financuar nga qeveria të kryera në institucionet qeveritare, por edhe kërkimin dhe zhvillimin e financuar nga qeveria në tre sektorët e tjerë kombëtarë (ndërmarrjet e biznesit, jofitimprurëse private organizimi, arsimi i lartë), si dhe jashtë vendit. Të dhënat mblidhen nga autoritetet kombëtare duke përdorur të dhëna të mbledhura nga buxhetet publike
Nuk ka të dhëna të tilla për vendin tonë, por në pyetjen e MIA-s se sa shpenzon vendi për hulumtim dhe zhvillim, nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës janë përgjigjur se shpenzimet e përgjithshme në përqindje të BPV-së në vendin tonë në vitin 2020 kanë qenë 0.38 për qind.
Sipas të dhënave të Entit Shtetëror të Statistikave, bruto-prodhimi vendor në vitin 2020 ka qenë 655.931 milionë denarë, që do të thotë se shpenzimet e përgjithshme për hulumtim dhe zhvillim në vitin 2020 ishin 2.492 milionë denarë ose 40,4 milionë euro.
Nëse merren të dhënat e fundit nga Regjistrimi i vitit 2021 se popullsia rezidente në vend është 1.836.713 qytetarë, atëherë llogaritjet tregojnë se vendi shpenzon rreth 22 euro për kokë banori në vit për kërkime dhe zhvillim.
Në BE për hulumtim në industri dhe teknologji shpenzohen 10 për qind, në sektorin e shëndetësisë 7,8 për qind, ndërsa për kërkime në hapësirë – 5,6 për qind
Në vitin 2021, planifikimet e përgjithshme buxhetore të Qeverisë për kërkime dhe zhvillim në BE arrijnë në 109,350 milionë euro ose 0.75 për qind të BPV-së ose 244 euro për kokë banori, që është rritje prej 32.5 për qind krahasuar me vitin 2011 kur ka qenë 184 euro për banorë.
Planifikimet më të larta në 2021 ka në Luksemburg (689 euro për person), e përcjellë nga Danimarka (530 euro për person) dhe Gjermania (470.9 euro për person). Nga ana tjetër, vendet e BE-së me planifikimet më të ulëta buxhetore për kërkim dhe zhvillim për person janë Rumania (19 euro për person), Bullgaria (24.1 euro për person), Letonia (44.6 euro për person) dhe Hungaria (59, 8 euro për person).
Të ndara sipas sektorëve, pjesa më e madhe e planifikimeve buxhetore ose mbi gjysma në vitin 2021 në BE janë për avancimin e përgjithshëm të njohurive, nga të cilat 35.9 për qind janë për kërkimin dhe zhvillimin e financuar nga fondet e përgjithshme universitare dhe 17 për qind për avancimin e përgjithshëm të njohurive të financuara nga burime të tjera përveç fondeve universitare.
Vetëm 10.1 për qind e ndarjeve buxhetore për hulumtim dhe zhvillim janë në fushën e prodhimit industrial dhe teknologjisë, 7.8 për qind në sektorin e shëndetësisë dhe 5.6 për qind për kërkim në hapësirë.
Për hulumtim dhe zhvillim në fushën e energjisë janë rreth 4.7 për qind e mjeteve buxhetore të planifikuara për kërkim dhe shkencë në BE, pastaj 3.8 për qind janë në fushën e mbrojtjes, 3.2 për qind për transport dhe telekomunikacion, 3 për qind për bujqësi, 2.6 për qind për mjedisin, 1,9 për qind për sistemet dhe proceset politike dhe sociologjike, 1,8 për qind për kërkimin në vend, 1.5 për qind për arsimin dhe 1.2 për qind për kulturën, rekreacionin, religjion dhe mediat masive.
Lajme nga vendi
Fetai: – Gjuha shqipe qëndrestare përballë çdo sfide, bashkëjetesa shumëgjuhëshe është vlerë e shoqërisë sonë
Sot, në ambientet e Klubit të Deputetëve, u shënua Dita Ndërkombëtare e Gjuhës Amtare, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të institucioneve shtetërore, akademikëve, profesorëve
universitarë, studiuesve dhe të ftuarve të tjerë.
Në fjalën e tij para të pranishmëve, zëvendëskryeministri për qeverisje të mire Arben Fetai theksoi rëndësinë e gjuhës amtare si themel i identitetit kulturor, institucional dhe shoqëror, duke vënë theks të veçantë në përdorimin korrekt dhe të qartë të gjuhës në administratë, arsim dhe media.
Ai nënvizoi se gjuha shqipe në këto hapësira ka kaluar rrugë të gjatë historike, duke mbetur gjithmonë e gjallë dhe funksionale, pavarësisht sfidave. Në këtë drejtim, ai theksoi se hartimi dhe promovimi i fjalorit të ri përbën hap të rëndësishëm drejt standardizimit dhe unifikimit të terminologjisë në dokumentet zyrtare, tekstet shkollore dhe komunikimin publik.
“Paqartësitë në terminologji dhe në formulimet zyrtare shpesh bëhen burim keqkuptimesh,zvarritjesh procedurale dhe interpretimesh të ndryshme. Prandaj, qartësia gjuhësore nuk është vetëm çështje norme, por edhe çështje funksionaliteti institucional dhe respekti ndaj qytetarit,” theksoi zëvendëskryeministri Fetai.
Ai shtoi se në kohën e komunikimit të menjëhershëm dhe të shpërndarjes së shpejtë të informacionit, përgjegjësia për përdorim të drejtë dhe profesional të gjuhës bëhet edhe më e madhe, sidomos për institucionet publike dhe mediat.
Në përmbyllje, zëvendëskryeministri i parë shprehu mirënjohje për punën dhe angazhimin e profesorëve, studiuesve dhe ekspertëve që kanë kontribuar në përgatitjen e fjalorit të ri, duke uruar që ai të bëhet referencë e përditshme në praktikën institucionale, arsimore dhe mediatike.
Mbetemi të përkushtuar në mbështetjen e nismave që forcojnë përdorimin e drejtë, të barabartë dhe funksional të gjuhëve në Maqedoninë e Veriut, në përputhje me standardet ligjore dhe parimet e bashkëjetesës shumëgjuhësore.
Lajme nga vendi
VLEN: Llaskarca merr frymë të re. Ujësjellësi, kanalizimi dhe rrugët nuk janë thjesht projekte janë kushtet elementare e çdo familjeje
Ujësjellësi, kanalizimi dhe rrugët nuk janë thjesht projekte, ato janë jetë, janë kushtet elementare që përcaktojnë dinjitetin e çdo familjeje dhe mirëqenien e çdo vendbanimi. Pa ujë të pastër, pa menaxhim të ujërave atmosferike dhe pa rrugë të sigurta, nuk ka zhvillim, nuk ka perspektivë. Prandaj, me shumë mburrje njoftojmë se sot kanë filluar punimet për ndërtimin e ujësjellësit, kanalizimit atmosferik dhe rikonstruksionin e rrugëve në fshatin Llaskarcë, një projekt i fituar nga thirrja e dytë e Qeverisë VLEN, që do të përmirësojë ndjeshëm jetën e banorëve.
Ky investim është dëshmi e qartë se VLEN nuk flet me premtime boshe, por vepron me projekte konkrete që sjellin ndryshim të prekshëm në jetën e qytetarëve. Furnizimi i qëndrueshëm me ujë, menaxhimi modern i ujërave atmosferike dhe rrugët e sigurta janë bazë e mirëqenies dhe zhvillimit të çdo vendbanimi.
Në këtë projekt janë të angazhuar ministri i Ambientit Jetësor dhe Planifikimit Hapësinor, Muhamet Hoxha, zëvendësministrja e Transportit, Kaltrina Zekolli Shaqiri, deputetja e zonës Feride Haxhiu, këshilltarët e Këshillit të Qytetit të Shkupit dhe të komunës Saraj, si dhe banorët lokalë,një bashkëpunim i gjerë që tregon se kur ka vullnet, ka edhe rezultate.
Komuna e Sarajit, nën drejtimin e kryetarit Muhamed Elmazi, mbetet e përkushtuar për investime që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve. Punimet në Llaskarcë janë vetëm një hap tjetër drejt transformimit të infrastrukturës në të gjithë territorin e komunës.
VLEN garanton se investimet e tilla do të vazhdojnë, sepse prioriteti ynë është mirëqenia e qytetarëve dhe zhvillimi i barabartë i çdo vendbanimi.
Sot, z. Mustafa Dauti, realizoi një vizitë zyrtare në pikënkufitare Bllacë. Gjatë vizitës, ai u njoh nga afër me organizimine punës dhe dinamikën e përditshme në këtë pikë kufitare, e cila ka një rëndësi të veçantë për lëvizjen e qytetarëve dheqarkullimin e mallrave.
Dauti bashkëbisedoi me stafin për sfidat konkrete me të cilatpërballen dhe theksoi nevojën e vazhdueshme për koordinim, efikasitet dhe integritet në ushtrimin e detyrës. Ai theksoi se One Stop Shop, është një element kyç që ka përmirësuarlehtësimin e procedurave dhe shërbimet për qytetarët.
Sipas të dhënave të vitit 2025, pika kufitare Bllacë karegjistruar rreth 32,000 kamionë të ngarkuar dhe 25,000 kamionë të zbrazët, duke treguar intensitetin e lartë të trafikutdhe rëndësinë e efikasitetit në punën e përditshme të stafit.
Zëvendësdrejtori nënvizoi se këto vizita nuk janë vetëm pjesë e detyrës institucionale, por edhe mundësi për të dëgjuardrejtpërdrejt zërin e atyre që punojnë në terren dhe për tësiguruar shërbime më cilësore dhe respektim të plotë të ligjit.
Fetai: – Gjuha shqipe qëndrestare përballë çdo sfide, bashkëjetesa shumëgjuhëshe është vlerë e shoqërisë sonë
VLEN: Llaskarca merr frymë të re. Ujësjellësi, kanalizimi dhe rrugët nuk janë thjesht projekte janë kushtet elementare e çdo familjeje
Zëvendësdrejtori i Doganave, realizoi vizitë zyrtare nëpikën kufitare Bllacë
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve
Visar Ganiu ua uron Kurban Bajramin: Ju uroj që kjo festë e shenjtë t’ju sjellë paqe në zemër | VIDEO
Aksident tragjik në autostradën Tetovë – Gostivar, humb jetën një grua 33 vjeçare | VIDEO
You must be logged in to post a comment Login